Eindhoven dubbel

Time-out

2011-09-12T14:31:00.003+02:00

Ik heb hier nu in ruim 3 jaar zo'n 165 plaatjes afgewerkt. Ik heb er nog een groot aantal liggen, sommige min of meer doublures van wat hier al aan bod is geweest, sommige best nog de moeite om te publiceren. Maar dat kost allemaal tijd en die gebruik ik nu even voor andere dingen. Het is voorlopig even mooi geweest...

Kloosterdreef 1904 - Ten Hagestraat 2011

2011-07-31T12:08:00.006+02:00

De ansicht boven is van 1904 van wat toen de Kloosterdreef heette; de weg naar het net buiten de oude stad gelegen klooster Mariënhage. Toen 1920 de omliggende dorpen geannexeerd werden, moest die straatnaam anders want er was al een Kloosterdreef in Woensel. Het werd de Ten Hagestraat, de weg naar klooster Ten Hage (de oude naam).

Er is in 100 jaar wel het een en ander veranderd, maar de herenhuizen rechts en de Paterskerk hebben het overleefd.
Op de foto van 1904 linksvoor de ingang van de oude jongensschool met daarachter het St Vincentiusgebouw, waarvanuit een soort armen- en liefdadigheidszorg bedreven werd. Aan de gevel zien we drie beelden; deze beelden zijn nu nog steeds in de hal van het Catharinaziekenhuis te bewonderen.

De twee herenhuizen rechtsvoor zijn de tegenwoordige monumenten Ten Hagestraat 9 en Ten Hagestraat 11. Goed te zien is hoe de daketage van nr. 11 na 1904 nog verhoogd is.

Guido Gezellestraat

2011-07-17T10:46:00.003+02:00

De ansicht van 1934 noemt het het Guido Gezelleplein. Die naam is nooit officieel vastgesteld, voor de gemeente heet het hier slechts de Guido Gezellestraat.
De straat en het plantsoen zijn aangelegd in 1928.

Het plantsoen was ontworpen door tuinarchitect Tersteeeg. Een symmetrische opzet met 4 bomen op de hoek, twee terrassen met haag omzoomd en rododendrons, duizendschoon en stokrozen. De huizen links zijn van architect Hanrath.

De situatie ziet er tegenwoordig op het eerste oog nog hetzelfde uit. Toch is er in 80 jaar tijd veel veranderd.
Van het plantsoen van Tersteeg is niets meer over. In de jaren vijftig ging alles op de schop. Er is nu een vijvertje en een speelplaatsje. De afgelopen jaren heeft men geprobeerd hier vooraan op de hoek een kerstboom te plaatsen; na een aantal mislukte exemplaren lijkt de huidige boom nu stevig genoeg.
De huizen van Hanrath zijn gemeentelijk monument geworden. Afgezien van wat aangepaste ruiten zal die aanblik voor de toekomst zoals in 1934 blijven.
Het Gezellehuis is ook monument, al zijn daar in 1990 vrij veel aardige details verdwenen bij een wat gemakzuchtige renovatie.

Op de achtergrond zien we de Potgieterstraat. In 1934 staat er nog geen huis. Op de foto is bij vergroting van een hi-res scan te zien dat er wat muurtjes in de steigers staan; de huizen worden juist gebouwd. Het huis dat in 1934 nog op de achtergrond te zien is, is de achterkant van August Sniederslaan 6.

Brug over de Dommel

2011-06-25T20:08:00.003+02:00

Een ansicht uit 1931 van wat toen de Burgemeester Verdijksbrug zou hebben geheten. Dat is vreemd, want we kennen wel een Verdijkbrug in de Vestdijk maar die is pas na de oorlog gebouwd.

Wat we op de foto zien, is de brug over de Dommel in de Wal. Vlak bij het Van Abbemuseum dus, dat rechts net niet meer in beeld is. Links zien we de melkfabriek.
De brug werd in 1929 gebouwd. Misschien was er een plan om die brug naar Verdijk te vernoemen tot men er achter kwam dat de brug al een naam had. De gemeente had namelijk op 5 december 1930 voor al haar 25 bruggen officiële namen vastgesteld. De brug in de Wal werd toen aangeduid met De Sluis (deze naam is in fraaie letters op de brug aangebracht). Van een Verdijk(s)brug was geen sprake.

De situatie nu is geheel veranderd. Toch moet de foto van 2011 op hetzelfde punt genomen zijn. De drie betonnen blokken van de brug zijn het ijkpunt.

Waar de melkfabriek stond, is nu appartementengebouw Groot Paradijs (grotendeels verscholen achter de hoge bomen). Nu is aan deze kant van de brug een kruispunt, maar in 1931 was dat anders. De Wal boog toen met een bocht af naar de Bilderdijklaan om via de Stratumsedijk aansluiting te hebben met de wegen richting Valkenswaard, Weert en Maastricht. Iedereen die van Den Bosch naar het zuiden reed, kwam hier langs. De P.C. Hooftlaan als verlengde van de Wal is pas veel later aangelegd.

Eindhovens religieus erfgoed

2011-05-28T12:49:00.005+02:00

De gemeente inventariseert momenteel haar kerken en kloosters die nog geen monumentenstatus hebben. Welke willen ze absoluut behouden, welke hoeven niet per se beschermd te worden? Behalve de architectonische, cultuur-historische en stedenbouwkundige insteek willen ze bij de afweging ook de mening van Eindhovenaren betrekken. Daarvoor staat er tot 23 juni 2011 een voor iedereen toegankelijke enquête van de gemeente open.

Een kerk die niet in die enquête voorkomt, is de St. Vincentius a Paulokerk in Prinsejagt. De kerk is namelijk al een monument, vandaar dat ze buiten de inventarisatie gehouden is. Adres van de kerk is Vitruviusweg 2 (voor) c.q. Oude Bossche Baan 54 (achter).

De kerk werd in 1963-64 gebouwd. In 1998 buiten gebruik gesteld en in 2001 gesloten. Het gebouw is daarna korte tijd gekraakt geweest. De kerk wordt bouwkundig zo bijzonder geacht dat ze tot gemeentelijk monument werd verklaard. Sindsdien heeft ze na inwendige verbouwing een kantoorfunctie gekregen.

Op de ansicht van 1965 zien we de kerk vanaf de Bossche Baan. Met achtereenvolgens van rechts naar links de rijen woningen Vitruviusweg 33-39 (tussen toren en kerkgebouw), Van Zinnicqstraat 2-6 (links van de toren), een deel van Vitruviusweg 13-31 (in de verte), Vitruviusweg 1 en 3 en tenslotte de rij linksvoor Palladiostraat 77 (alleen de voordeur zichtbaar) tot 87.

Strijps Bultje

2011-05-21T11:26:00.004+02:00

Voor de aanleg van de rondweg vormde het 'raccordement' van Philips een probleem. Dat wil zeggen het goederenspoor tussen Strijp S en Strijp R bij de Schootsestraat. Als oplossing werd daarom gekozen voor een viaduct.

Gemeentewerken voerde de klus uit. De grond was slecht, dus er moesten 750 stalen palen geheid worden. De eerste paal werd in november 1961 geslagen. Het was de tijd van de koude oorlog, dus werd in het zuidelijk 'landhoofd' een schuilkelder ingebouwd. Alles bij elkaar kostte het 1,5 miljoen gulden (5 miljoen euro vertaald naar nu).
Toen wethouder van Vliet in de zomer van 1963 het viaduct opende, zei hij dat het kunstwerk in recordtijd was voltooid en dat Eindhoven zich met andere gemeenten kon meten met een dergelijk geavanceerde verkeersoplossing.

Al snel kreeg het de naam "Strijps Bultje". Iemand had een bord met die naam aan een lantarenpaal aan het begin van het viaduct bevestigd. Dat kwam in 1964 met foto in de krant en spoedig noemde heel de stad het viaduct zo.

De bovenste ansicht is van 1966. Links en rechts van de 4-baans rondweg zien we de oude huizen van de Beukenlaan. Gebouwd in 1925 en aanvankelijk nog aan een rustige laan en voorzien van een voortuintje. Door de aanleg van de rondweg was dat ingrijpend veranderd: voortuin weg en veel geluidshinder van het langsrazende verkeer.

Links de rij Beukenlaan 2-8, daartussen de Canadastraat en links op de voorgrond de rij Beukenlaan 10-24. Rechts zien we het hoekpand met de Schootsestraat en de rij huisjes Beukenlaan 1-11 en 13 en verder.
Op de achtergrond zien we het Veemgebouw van Strijp S met daarop nog de televisiemast die omstreeks 1950 geplaatst was ten behoeve van de eerste experimentele tv-uitzendingen.

In 45 jaar tijd is hier een en ander veranderd.
De huizen van de Beukenlaan zijn ingrijpend gerenoveerd. Dat is omstreeks 1983 gebeurd. De huizen kregen een betere geluidsisolatie en de eerste etage werd flink uitgebouwd. De puntgevels moesten het ontgelden.
Er is nog sprake geweest om de ventwegen voor verkeer af te sluiten. Maar blijkbaar zijn verkeersremmende maatregelen voldoende gebleken om hinderlijk sluipverkeer te weren.
Het Strijps Bultje ligt er nog net zo bij, de 4 rijbanen bieden nog capaciteit genoeg.
Het Veemgebouw verloor zijn tv-toren, wat feitelijk een verbetering is. Het goederenspoor van Philips, destijds de aanleiding voor de aanleg van het viaduct, is ook al lang weer verdwenen.

Boulevard-Zuid

2011-05-09T21:42:00.003+02:00

De Boulevard-Zuid is het gedeelte van de Heezerweg met winkel-woningen tussen de rondweg en Tivoli/ Floralaan.

Op de ansicht (1957) zien we aan de rechterzijde de winkels; de naoorlogse uitbreiding van de buurt Nieuwe Erven. Er lagen al uitbreidingsplannen in 1941-42, maar die konden in die jaren niet gerealiseerd worden. Pas in 1954 kwam de Boulevard-Zuid er. Flats met beneden winkels en wonen boven. Op de ansicht zien we rechtsvoor Heezerweg 270 en het loopt door tot nummer 302.

Aan de linker zijde staan vooroorlogse rijen woningen. We zien linksvoor Heezerweg 259-269 en daarachter de rij 271-281. Ruime woningen uit 1938. Dit is de rand van de Sintenbuurt.

Op de achtergrond zien we de Tivoli-kerk. Inmiddels staat alleen de toren er nog en is de rest van het kerkgebouw gesloopt.

Leenderweg

2011-04-25T12:58:00.002+02:00

De Leenderweg omstreeks 1937. Toen een nog rustige straatweg, nu een van de drukste verkeerswegen van Eindhoven.

Links, op de splitsing met de Roostenlaan, zien we de oude herberg De Rustende Jager. In 1952 is het karakteristieke pand gesloopt, want er moest een tankstation komen. Tegenwoordig vind je er Car-mediaspecialist ACR Reijnders.

Op de achtergrond ligt de kruising Leostraat.
Daar begint het grote renovatieproject Bloemenbuurt-Zuid. Alles werd onlangs gesloopt en nu worden er de nieuwe woningen aan de Leostraat, Violierstraat, Irislaan en Dahlialaan gerealiseerd.

Rechts zien we de woningrij Leenderweg 179-187 uit 1934 en daarachter voor de hoek rondweg 171-177 uit 1926. Die huizen staan er nog steeds.

Eindhovens oudste ansicht (1897)

2011-04-02T20:07:00.005+02:00

De eerste serie foto-ansichten van Eindhoven is een uitgave van de Tongelrese sigarenkistenfabrikant J. Brüning. De foto's waren gemaakt door de Dordrechtse fotograaf H.J. Tollens (1864-1936). De kaarten liet Brüning drukken bij zijn broer die in Duitsland een drukkerij voor sigarenkisten-etiketten had.

De oude kaarten zijn niet echt heel zeldzaam en het was voor me niet zo moeilijk om de serie bij elkaar te krijgen. Mijn kaart van het klooster heeft de afstempeling 13 september 1897. Het toeval wil dat het daarmee volgens kenners de oudst bekende afstempeling ooit van een Eindhovense ansicht is. Voor wat het waard is, want ongetwijfeld zal er nog wel eens een ouder exemplaar opduiken.

De foto toont het oude klooster Mariënhage, gezien vanaf de Dommelzijde. Het klooster is een van de weinige overgebleven stukjes echt oud Eindhoven. Het gebouw is van 1628 en staat er nog goed bij. Sinds 1897 is er wel een en ander aangebouwd; aan de linkerzijde de schoollokalen van het gymnasium Augustinianum en aan de rechterzijde een nieuwere kloostervleugel.

Op de nieuwe foto zien we de toren van de Paterskerk boven het dak van het klooster uitsteken; die kerktoren staat nog niet op de foto van 1897, de kerk werd namelijk pas in 1898 gebouwd.
De ramen, raampjes en dakkapelletjes van het oude klooster zien er nog steeds uit als in 1897 en ook de gietijzeren letters AИNO 1628 zijn niet veranderd. Waarom die eerste letter N op z'n kop op de gevel is geplaatst en waarom dat nooit veranderd is, weet ik niet.
Alleen het kleine klokkentorentje is verhuisd. Zat het vroeger wat links van het midden, nu zit het wat meer naar het midden, boven de ingangsdeur.

Op de foto van 1897 zien we op de voorgrond de groentetuin van de kloosterlingen. Tot voor kort hadden ze op deze plaats nog steeds een kruidentuin. Maar toen ik hier kwam om de nieuwe foto te maken, bleek dat het (inderdaad niet meer zo goed onderhouden) tuintje helaas geruimd was.

Het Woenselse gemeentehuis

2011-03-23T20:50:00.004+01:00

Het oude raadhuis van Woensel (Kloosterdreef 90) is een rijksmonument. Gebouwd in 1896, architect Abraham Bogers (1856-1941), een Woenselse aannemer.
De oude foto zal van omstreeks 1908 zijn.
Het raadhuis werd na de annexatie een politiebureau. Tevens het adres van de Keuringsdienst van Waren, regio Eindhoven. De regionale keuringsdienst werd echter in 1936 opgeheven i.v.m. bezuinigingen.
Na de oorlog vinden we op Kloosterdreef 90 dokter J.G.R. Jansen.
Rond 1975 is het oude raadhuis een winkel in babyspullen, het heet er Babydump en Teddyhome. Later is het een welzijnskantoor en nu een gezondheidscentrum.

Links (Kloosterdreef 92) een villa met torentje. Hier woonde de Woenselse gemeentesecretaris Henri van Woerkom (1863-1938). Later (1930) werd hij wethouder bij de gemeente Eindhoven. In 1934 woont hij hier nog, nu volgens het adresboek bescheiden met gemeenteambtenaar aangeduid.
Sinds 1980 kennen we de villa als de apotheek van Nijpels, daarvoor was Gulkens-van Rij de apotheker.

De panden rechts (Kloosterdreef 86-88A) zijn in de loop der jaren flink gerenoveerd.
Gezien de waranda moet het in vroeger tijd al een café zijn geweest. In de jaren 1975-1992 zien we hier (linkergedeelte) café De Kronehoef, na 2000 is het café-bar Millenium (inderdaad, foutief gespeld). Ernaast zit nu 't Dreefke, snacks en ijs (voorheen cafetaria de Kronehoef).
Op het achterterrein (Kloosterdreef 88A) zit al sinds jaren de schoenenwinkel Volksbelang.

De wat verloederde maar kleurrijke Heezerweg

2011-03-11T21:40:00.002+01:00

Op de bovenste ansicht zien we de Heezerweg anno 1940. Op de voorgrond de zijstraten Lupinestraat (links) en Sint Servaasweg (rechts).
De rij huizen zijn omstreeks 1935 gebouwd. Grote herenhuizen. Het zag er toen nog allemaal mooi, strak en netjes uit. Het valt me op dat er toen geen straatlantarens stonden.

De huizen staan er nu nog, maar er dreigt verloedering. Woonhuizen werden winkels. De huiseigenaars maakten er een zooitje van. In de loop van de tijd werd er van alles geklust, zonder dat het afgestemd was op de rest van de straat. Er zijn etalages en dakkapellen bijgekomen, ramen gerenoveerd, zonder te kijken of het wel in het geheel van het straatbeeld past. De een heeft zijn houtwerk donker geverfd, terwijl de buren wit hebben. Er er zijn erbij die de gevel gewit hebben. En er staan nogal wat verwaarloosde, verveloze panden tussen.

Rechtsvoor, het witgekalkte huis Heezerweg 137, is een Turks eethuis. Verderop is nu café-bar Warszawa (op 123). Links zit de berber-herenkapper Murat en de stoffenwinkel van Terzi Cengiz op Heezerweg 180-182.

De Primulastraat

2011-03-01T21:49:00.002+01:00

De Primulastraat in Stratum is in de periode 1930-1939 volgebouwd. De verbinding van het Gerardusplein met de Aalsterweg.
De huizen aan de noordzijde zijn grotendeels van 1930. Alleen de laatste huizen, dicht bij de Aalsterweg gelegen, zijn van 1934-35. We zien ze op de foto links voor, de rij met de grote puntdaken. Het huis links voor op de hoek is Aalsterweg 217.
De zuidzijde van de straat is grotendeels van 1934-35; slechts een handjevol panden werd in 1930 gebouwd.

De ansicht boven is van omstreeks 1940. Een nog wat kale nieuwbouwstraat.
In vergelijking met nu is er flink wat groen bijgekomen, maar het stenen gedeelte is weinig veranderd. Er ligt nog een vluchtheuvel bij de entree van de straat en het wegdek is nog geen asfalt maar het zijn nog altijd klinkers.

Jacob Catslaan

2011-02-05T16:28:00.004+01:00

De Jacob Catslaan is een straat in de Elzent met vooroorlogse villa's langs het groen van de Dommel. Op de ansicht van begin jaren 1930 zien we hier het eerste stuk. Eerder had ik een foto van verderop.

Het grote huis links is een complex van 3 woningen op de hoek van de Elzentlaan. Bouwjaar 1929.
Of het nou 2 of 3 woningen waren, daar kwam wethouder Smits van Oyen niet uit. Een knipsel bij het RHCE (beeldbank foto 25744) spreekt over het veelbesproken villacomplex waarvoor indeeling, bestemming en bedoeling voor de wethouder een puzzle was. Het zijn drie woningen. Het linkerdeel, op de ansicht niet in beeld, heeft de voordeur aan de Elzentlaan. Het middenstuk is Jacob Catslaan 1 en de rechterkant is nummer 3.

Op nummer 1 woonde toen tandarts L.J.M. Spoorenberg. Hij was al tandarts vanaf 1915 en woonde voor hij naar de Catslaan kwam op Dommelstraat 2. Een 'sociale tandarts'. In de periode 1936-1947 was hij aan het Rijks Krankzinnigen Gesticht aan de Boschdijk verbonden (nu de Grote Beek) en daarna was hij een invloedrijk persoon bij de landelijke preventieve tandheelkunde en stimuleerde de invoering van het fluoriseren van drinkwater.
Op nummer 3 woonde de architect C.A. (Karel?) van Dael.

Het kleine vrijstaande huisje ernaast (Jacob Catslaan 5) dateert van 1926 en werd bewoond door twee onderwijzeressen, juffrouw M.Ga. Schoonenberg en Ma.Ja.Eth.Na. Verkuijl. Over hen heb ik geen verdere informatie.

Tegenwoordig staan deze huizen er nog onveranderd bij.
Jacob Catslaan 1 werd in 2007 voor zo'n 750.000 euro verkocht. Op nummer 3 is nu -je zou het niet zeggen als je er langs loopt- een bed en breakfast; voor 60 euro per persoon per nacht kunt u op de zolderetage terecht. Het huisje Jacob Catslaan 5, misschien klein maar wel vrijstaand, stond onlangs te koop voor maar liefst 900.000 euro.

Stratumseind, tussen de twee bruggen

2011-01-29T16:47:00.003+01:00

De ansicht boven is van 1927. We zien het bruggetje over de Stadsgracht met daarachter het stuk Stratumseind tussen de twee bruggen. Aan het eind van de straat torent de St Joriskerk van Stratum er bovenuit.

Inmiddels is de Stadsgracht gedempt en de voorste brug is weg.
In dit stuk van Stratumseind zijn er nog 2 panden in het huidige straatbeeld te herkennen.
De overige huizen zijn in de loop der tijd vervangen.

Het hoekpand linksvoor (Stratumseind 83) was in 1927 de winkel in comestibles en fruit van Lamers. Nog lang daarna is dit pand een groentenwinkel gebleven, ook toen het door een nieuwer bouwsel was vervangen. Vanaf omstreeks 1965 tot 2001 was er de groentenspeciaalzaak van Gerrit Sanders. Een van de laatste oude middenstanders op het Stratumseind. Daarna kwam er, onvermijdelijk, horeca: een karaoke-bar.
Het fraaie hoekpand rechtsvoor (Stratumseind 50) was de winkel van de Firma van Lieshout. Gas- en waterleiding staat er in 1927 op de etalageruit; ze handelden in lood-, zink-, blik- en koperwerken. Later heeft hier een tijd een kruidenier gezeten (Dings-Slaats). Toen de Stadsgracht werd gedempt en de brug verdween is in 1968 op deze plaats het lelijke hoekpand neergezet dat er nu staat. Het werd een Italiaans eethuis (Da Attilio en later La Fontana).

Verderop zijn er twee panden uit 1927 nu nog herkenbaar. Aan de linkerkant het hoge witte huis met de imposante daklijst en rechts een eveneens hoog pand met een brede overhangende dakrand.

Het hoge oude pand met de fraaie daklijst, Stratumseind 91-93, zal er nog zo blijven staan want het is een gemeentelijk monument.
De linker helft (Stratumseind 91) werd in 1927 verbouwd tot café; daarvoor had er een behanger-stoffeerder gezeten. Veel Eindhovenaren kennen het nog als het Chinees Indisch Restaurant Pom-Lai dat hier zeer lang (ongeveer 1950-2000) heeft gezeten.
De rechter helft (Stratumseind 93) is een tijd als café Hozemoos bekend geweest; na 1982 vind je er de Royce Club en die naam staat nog steeds op de ruit.

Het tweede pand wat er sinds 1927 nog steeds staat, heeft adres Stratumseind 56. Toen was het een betrekkelijk nieuw pand. Er is ooit een hotel-pension geweest.
Het is al vanaf 1980 een café. Eerst, tot 1987, De Pint, omstreeks 1990 Cocon Disco en tegenwoordig al minstens een decennium De Stunt. Boven het café bewonen studenten en kamerbewoners de oude ruimtes van het hotel-pension.

Rechtestraat 1940

2011-01-16T12:36:00.003+01:00

Dit is het end van de Rechtestraat anno 1940. In vergelijking tot de situatie van 1903 zijn het winkels geworden en geen woonhuizen meer.

Linksvoor zien we meubelzaak Lodewijks (Rechtestraat 58) met een Citroen Traction Avant op de stoep. Daarachter ligt de sportzaak "Sport en Spel" van Van Kempen-van Lier. In de oorlog adverteerden zij dat men hier oude tennisballen kon laten oppompen. Nieuwe zullen toen niet verkrijgbaar zijn geweest. Daarachter (Rechtestraat 54A) ligt de fotozaak van Arn. van der Heyden (Agfa reclame) en daarachter een café waar Gulpener pilsner werd getapt.
Dat café heette in de zomer van 1941 café Boxmeer, bewoond door M. Cremer. Het brandde toen volledig uit. Kortsluiting; de verzekering dekte de schade niet. De brand sloeg over naar de naburige etages van de winkels ernaast. Tot aan de toonzalen van Lodewijks (die zich op de etage boven de sportwinkel bevonden) was zware brand- en blusschade. Lodewijks zou pas weer na een half jaar met zijn showrooms heropenen.

Rechtsvoor zien we panden die nog steeds in het straatbeeld herkenbaar zijn, Rechtestraat 61-65. Er hangt een uithangbord "Hier Prins", ik weet niet wat voor zaak dat toen was.

Het eerste pand uiterst links is gesloopt met het oog op de verbreding van de Kerkstraat.

Stratumsedijk

2010-12-21T20:54:00.004+01:00

Van het beginstuk van de Stratumsedijk uit 1930 is nu weinig meer over.
Al eerder had ik de foto van begin Stratumsedijk richting noord, de foto hieronder is richting zuid genomen.

We zien links drie grote oude herenhuizen. De adressen Stratumsedijk 1-3-5, huizen die in 1930 al als oud te boek stonden. Ze dateren van voor 1870, en nummer 5 zou zelfs al van voor 1800 zijn (al moet de gevel laat 19e-eeuws zijn).
Omstreeks 1930 woonden hier tandarts Kocken (geboren Utrecht, 1887) op 5, wijnhandelaar Hilaire van Stekelenborg (geboren Eindhoven, 1868) op 3 en op 1 zat de N.V. Goederenhandel, een afbetalingsmagazijn met filiaalhouder A.J. Lenskens. Van Stekelenborg overleed in 1933 en na hem kwam koopman J. Welten die de gevel zou verbouwen tot een winkelpui voor zijn textielzaak. Op 5 zou later de behangselfabriek van Rath & Doodeheefver komen.
De historische panden 1-5 zijn omstreeks 1957 gesloopt. Op deze plaats kwam het niet al te fraaie flatgebouw De Bleek. Op de begane grond zit City Foto, zonder twijfel de beste fotowinkel die er in Eindhoven is.

Na de drie herenhuizen zien we twee hoge winkelpanden, gebouwd in 1929. Het hoekpand (Stratumsedijk 9) herkennen we nu als enige nog nog in het huidige straatbeeld. Gebouwd in opdracht van J.J. Keijzer, en jarenlang bekend als de Stratumse Apotheek. De winkel met de erkers op de 1e verdieping was Ponjee's Betere Meubilering. Later zou Ponjee's meubelzaak naar de Grote Berg verkassen en komt deurwaarder G. van Hoorn op Stratumsedijk 7.

Na de apotheek op de hoek zien we het begin van de Geldropseweg. Op de andere hoek stonden er in 1930 een drietal oude panden (Stratumsedijk 11-13-15). Deze panden zouden in 1953 gesloopt worden om de Geldropseweg te verbreden. In het hoekpand zat een slager (1926 Van Heeswijk, 1934 Ronnen).
Achter deze 3 witgepleisterde huizen bevond zich de villa van dokter Sala. Op de ansicht van 1930 nauwelijks te zien (alleen een dakraam en een schoorsteen), in het huidige straatbeeld in volle glorie als monumentaal hoekpand in het zicht. In 1930 woont hier Sala's opvolger, dokter van Gils. Hij zou hier jarenlang blijven wonen. Later (in ieder geval 1975-92) is dit het kantoor van vakbondsclub Unie BLHP. De laatste jaren vinden we op nummer 17 verschillende kantoren van zakelijke dienstverlening.

Halvemaanstraat

2010-12-10T13:56:00.003+01:00

Vroeger lag er bij de Strijpse Heide een waterpartij die de Halve Maan werd genoemd. Ze gaf later de naam aan de Halvemaanstraat en nog veel later kwam de hele wijk zo te heten.
Waar lag dat water? Ik weet het niet. Op de oude plattegrond kan ik daar alleen het Schaapsdijkven ontwaren, dat misschien wel enigszins maanvormig was maar veel groter lijkt dan de waterpartij op de foto van ca. 1910.

Omstreeks 1925-1929 bouwde Philips tussen de Kreugelstraat en de Halvemaanstraat de woonbuurt Drentsch Dorp.

Op de ansicht hierboven van omstreeks 1929 zien we rechts de in 1928 gebouwde woningen aan de Halvemaanstraat.
Links achter de bomen ligt het terrein waar later de Philipsfabrieken van Strijp R zouden komen. Nu Philips weg is, vind je hier de werkplaats waar Piet Hein Eek zijn trendy sloophout-meubelen vervaardigt.
Aan het eind van de straat lijken kassen te liggen. Mogelijk was dit de filmzaal waar Philips experimenteerde met het maken van bioscoopfilms. Hier kwamen later (1933) de gebouwen van "Philiwood" bij, studio's waar Philips de speelfilm Willem van Oranje maakte.

In het verlengde van de Halvemaanstraat lag een "weg door de Nieuwe Erven" die uitkwam op het spoor en daarmee linea recta met de Ampèrestraat in Woensel verbonden was. Die verbinding zou in 1942 voor verkeer afgesloten worden en op het gebied tussen Zwaanstraat en spoor kwam na de oorlog industrieterrein Strijp T. Tegenwoordig moeten we dus omrijden om in Woensel te komen.

Villa's aan de Parklaan

2010-12-04T12:48:00.004+01:00

Weer eens een plaatje uit Tongelre: de op ansichten vaak vereeuwigde Parklaan.
Eerder had ik al een ansicht uit 1913, toen het op deze plek nog een onverharde weg was. Op de onderstaande foto uit 1936 kijken we de straat in westelijke richting af.

Rechtsvoor de witte tweekapper Parklaan 44-46. Omstreeks 1936 woonden hier de Nat-Lab natuurkundige P.G. Cath, leerling van Kamerlingh Onnes, geboren Deventer 1889 en J.R. Bouten, Philips-architect van o.m. het Veemgebouw en Klokgebouw, geboren Amsterdam 1892.
Daarachter (Parklaan 48) het grote huis dat Dr. Raupp in 1919 liet bouwen. In 1936 werd het bewoond door Dr. H. de Raad.
Verderop zien we nog de contouren van grote tweekapper-villa op de hoek met de Merellaan. Daar woonde toen o.a. de fabrikant C.J. de Haes (Parklaan 50).
Aan de linkerkant zien we de zijweg de Reigerlaan .

Tegenwoordig heeft dit stukje straat nog steeds de rust en grandeur van het oude Villapark. De boompjes van 1936 zijn flink gegroeid. Er woont nu een psychotherapeut op 44, op 46 zit een beleggingsinstelling en op 48 zit een makelaarskantoor. Op de hoek met de Merellaan staat de linkerhelft van het imposante pand momenteel te koop voor slechts 1,4 miljoen, waarvoor je volgens de makelaar wel 10 slaapkamers maar ook enig achterstallig onderhoud hebt.

Hertogstraat

2010-11-17T20:10:00.005+01:00

De Hertogstraat werd in 1929 aangelegd. Dat maakte een snelle verbinding tussen Vestdijk met Aalsterweg/ Leenderweg mogelijk en daardoor hoefde het doorgaande verkeer niet meer door de binnenstad en over het Stratumseind.

Op de ansicht uit 1937 zien we links de grote herenhuizen die in 1935 gebouwd werden.
Rechtsvoor zien we een plantsoentje waaraan de huizen (niet zichtbaar) van het Hertog Hendrik van Brabantplein liggen.
Achter het plantsoen op de hoek, met een reclame voor Hero conserven, ligt de winkel van Kruidenier L.M.J. van Otterdijk.
Bij de bombardementen van 1944 werd het pand van Van Otterdijk onherstelbaar vernield, maar na de oorlog bouwde de kruidenier een nieuwe zaak. Tegenwoordig is dit pand (Hertogstraat 27) een kantoor van Interland Vastgoed.

Aan het end van de straat zien we de gasfabriek bij het kanaal met de markante Persil-reclame boven alles uitsteken. Dit bouwsel kwam al eerder aan de orde bij een ansicht van omstreeks 1935.

Marktstraat

2010-11-08T21:22:00.004+01:00

Eerder had ik een ansicht van de Marktstraat uit 1921. Dat was een opname vanaf de Rechtestraat/ Demer genomen. Nu een foto uit 1956 vanaf de andere kant, vanaf de Markt.

Het gebouw links is uiterlijk weinig veranderd. In 1956 was het de Nutsspaarbank, nu serveert de Kolonel er zijn Kentucky Kippen.
Achter het bankgebouw zien we V&D. In 1956 nog een mooie gevel met een prachtige glazen hoektoren. Bij de renovatie van 1963 kreeg de hele zaak een smakeloos nieuw jasje aangemeten, waarbij voor de glastoren helaas geen plaats was.

Aan de rechter zijde is in de relatief korte tijd uiterlijk veel veranderd.
Het oudere witte pand rechtsvoor, Hotel de Bijenkorf, is in 1960 vervangen door een modern gebouw. Nog lang als Hotel de Bijenkorf, nu is het de Crown Inn. Eerst Heineken bier en nu Bavaria, da's wel beter maar verder valt de moderne hoge gevel lelijk uit de toon op de Markt.

De winkels daarachter aan de Marktstraat zijn er nog steeds, al zijn sommige gevels nogal gemoderniseerd.

De baron passeert het postkantoor

2010-10-24T11:46:00.004+02:00

Deze ansicht, vervaardigd in 1910, is bij mijn weten de oudste Eindhovense kaart met een auto in het straatbeeld. We zien het post- en telegraafkantoor aan de Keizersgracht en een automobiel met kenteken N-207. Dankzij Jan van der Meulen en John van Heck ben ik te weten gekomen wie de eigenaar van die Oude Schicht was. Dat was Baron Samuel John van Tuyll van Serooskerken (1874-1955) die op Kasteel Heeze woonde.

Het post- en telegraafkantoor was in 1909 geopend. Na zo'n 25 jaar werd het voor de PTT te klein om al haar diensten te huisvesten. De post verhuisde naar het Stationsplein en aan de Keizersgracht werd de telefoondienst ondergebracht.
Lange tijd kon je in dit gebouw nog de kasten, relais en wirwar van kabels van de telefooncentrale zien. Tot het gebouw in 1985 ingrijpend opgeknapt werd en verbouwd tot een winkelgalerie op de begane grond (De Stadspoort) en kantoorruimte op de verdiepingen.

In het nieuwe complex kwamen zaken die zich richtten op de oudere, chiquere clientèle (Leidekkers herenkleding, Gladys dameskleding, kapper Antoine) en daarnaast was er ook een Italiaanse delicatessenzaak La Semolina, een visspecialist Gert de Visscher/ v.d. Donck en de ijssalon van Bastani.
Blijkbaar was De Stadspoort een goede locatie voor die winkels want nu na 25 jaar zitten bijna al deze zaken er nog steeds (behalve de visboer en onlangs verdween ook Leidekkers).
De kantoren erboven doen het minder goed. Op moment van de foto van 2010 stond de bovenetage voor het grootste deel leeg.

Hendrik de Keyzerlaan, wijkvernieuwing

2010-10-02T14:35:00.002+02:00

Deze ansicht van 1931 laat de Hendrik de Keyzerlaan zien. De huizen waren nog maar net gebouwd (1930 bouwjaar), de straat en de voortuintjes zijn nog kaal. Een achtenswaardige buurt met veel Philips-werknemers.
Linksvoor zien we de rij Hendrik de Keyzerlaan 52-44 (bij 44 wappert de vlag) en daarachter 42-30. Daarachter ligt een zijstraat (Cornelis Dankertsstraat) en een wat lagere bebouwing. Hier lag de speeltuin en het buurthuis.
Rechtsvoor is nummer 91 en vandaar loopt de nummering terug. In het eerste huis woonde monteur H. Walravens en verder waren het meestal ook arbeiders in deze rij, zoals electricien, bankwerker, mechaniker en een verdwaalde vertegenwoordiger. Aan de stoep staat het karretje van de melkventer.
De straat komt uit op de Lieven de Keylaan waarvan we een rij huizen in de verte zien.

De huizen van de straat zijn in de periode 2004-2006 allemaal gesloopt en er zijn nieuwe woningen neergezet. Bijna een kopie van de oude huizen, de straat oogt nog als vooroorlogs.
Aan de rechterkant, op de hoek van de Hendrik Staetslaan, zijn in 2008 twee appartementsgebouwen neergezet. Op de foto zien we de hoogbouw boven de huizenrij uitsteken. De twee gebouwen zijn Hendrikstate en Keyzerstaete gedoopt.

De Tivolilaan

2010-09-26T21:22:00.002+02:00

Hier liep 50 jaar geleden de grens met Geldrop dwars door de bebouwde kom. De huizen rechts aan de Tivolilaan hoorden nog net bij Eindhoven, maar hun achterburen, de wijk Tivoli, dat was Geldrops grondgebied. Een vreemde situatie die pas met een grenscorrectie in 1972 werd rechtgezet.

De huizen aan de Tivolilaan zijn typische voorbeelden van de nieuwbouw uit de naoorlogse jaren. Niet al te grote rijtjeshuizen, gebouwd volgens de wat sobere, saaie wederopbouw-architectuur.
De oude ansicht is van 1953. Rechtsvoor een winkel met een gezellige etalage. Vroeger zat hier een filiaal van de Etos-kruidenier. Nu is het Stiphout Drankencentrum met dichtgetimmerde etalageruiten.
Aan het eind van de huizenrij zien we het hogere dak van een klein winkelblok; dat is de Van Ennettenstraat. Hier zaten omstreeks 1980 een tandarts Van Staveren, een schoenenzaak AMA, het schildersbedrijf Louwers en een bakker Weekers.

Aan de linkerzijde zien we het hoge schoolgebouw van basisschool De Zevensprong (vroeger de St. Jozefschool meisjesschool), die het adres aan de Heezerweg 347 heeft.

Het trieste verhaal van kasteel Rapelenburg

2010-09-03T13:12:00.006+02:00

Huize Rapelenburg was een oud buiten bij de Genneper watermolen. Het huis dateerde van omstreeks 1750. Een historisch complex dat helaas, onnodig, gesloopt is.
Op de ansicht van 1907 het oude huis en daaronder de huidige situatie met een kloostergebouw.

Omstreeks 1950 heeft de gemeente Eindhoven het landgoed onteigend. Een deel van het grondgebied had ze nodig voor de aanleg van een stuk rondweg (Boutenslaan).
Het terrein waar het met een gracht en muur omgeven 'kasteel' Rapelenburg stond, had gespaard kunnen blijven. Het complex was nog goed onderhouden, maar desondanks sloopte de gemeente de boel en liet er een nieuw klooster bouwen. Onbegrijpelijk! Het historische huis had minstens als onderdeel van het kloostercomplex intact kunnen blijven.

Nu staat er dan een Clarissenklooster op de plaats waar vroeger de vijver en voortuin van het oude huis was, en op de plaats van het oude huis vind je nu een oerwoud van coniferen. De grachten en muren van het oude Rapelenburg zijn er nog wel steeds en ook de oorspronkelijke toegangspoort aan de Genneperweg is er nog.

Het Clarissenklooster herbergt nog steeds kloosterzusters. Het complex heeft een capaciteit van 36 wooneenheden, maar het aantal kloosterlingen daalde van ruim 15 omstreeks 1990 tot krap 10 in 2005.
Het is een bouwsel zonder veel franje. Zo direct na de oorlog was er beperkt bouwmateriaal voorhanden en het klooster lijkt niet met de beste kwaliteit stenen, pannen en vensters gebouwd te zijn. Architect was C.H. de Bever. Het klooster heeft het in 2007 toch nog gepresteerd om rijksmonument te worden, misschien niet zozeer vanwege de schoonheid als wel als typisch voorbeeld van de wederopbouwarchitectuur.

Update april 2011: van de naspeuringen van Piet van den Borne leerde ik dat ook de grachten en muren van na de oorlog dateren en niet oorspronkelijk Rapelenburgs zijn.

Noot: voor veel meer informatie over het oude Rapelenburg leze men blz. 69-74 van het boek "Gennep voor altijd" van Simon van Schooten, Paul Spapens en Jan Spoorenberg uit 2001, ISBN 90-361-9101-7

De Elzentbrug

2010-08-15T13:56:00.004+02:00

De brug over de Dommel tussen de Jan Smitzlaan en de Edenstraat is in 1930 gebouwd. Een monumentale brug. Mooi metselwerk en aan de vier hoeken grote pilasters met er bovenop een bronzen lantaarns. Dat brons staat er nog steeds op. Ik weet niet voor hoe lang, want de bronsmaffia heeft hier in de buurt al veel (beeld1, beeld2) weggeroofd .
De brug kreeg als naam de Elzentbrug. Het verbindt de buurt De Elzent in Stratum met de Schrijversbuurt in Gestel.

De bovenste ansicht is van 1935. De bomen op de voorgrond zijn nog maar net geplant. Aan de ingang van het voetpad staan borden, maar op de foto is de tekst helaas niet te ontcijferen. Misschien waarschuwen ze je dat je er niet mag fietsen of niet op het gras mag lopen.

Op de foto daaronder (2008) is het allemaal behoorlijk dichtgegroeid. In de verte zien we op de achtergrond de contour van het TD-gebouw.
De twee bomen op de voorgrond zijn volgens mij Algerijnse eiken. Er hangen nu bijna nergens meer naambordjes op al de bijzondere bomen langs de Dommel, dus ik heb moeten afgaan op de vorm van het blad en bomensites op internet. Zijn deze twee dezelfde bomen als de jonge exemplaren op de foto van 1935? Of zou een eik van 70 jaar een dikkere stam moeten hebben?

Het pad op de voorgrond is onderdeel van het Lex en Edo Hornemannplantsoen. Vroeger een grindpad, nu geasfalteerd. Op bepaalde uren is het een druk fietspad, 's ochtends met moeders die vanuit Stratum naar de school (Trinoom) van hun kind gaan of 's middags van hordes middelbare scholieren.

Kruispunt Vestdijk/ Geldropseweg

2010-08-04T20:29:00.003+02:00

De foto boven is van een ansicht uit 1933. Een stadsbus rijdt over de Vestdijk bij het kruispunt met de Geldropseweg.
Rechts op de hoek ligt het grote café-restaurant waar we de naam Hotel Hertog Hendrik op de gevel lezen. Het werd bestierd door hôtelhouder GJ van der Made en bood toen tevens onderdak aan portier HA Majoor en buffetbediende J van de Leur.
Links op de hoek een zelfde bouwsel, misschien hoorde dat pand bij het hotel.

Het hotel rechts (Geldropseweg 17) is inmiddels flink uitgebouwd en gemoderniseerd. In 1939 werd het hotel Beatrix en verkaste Hotel Hertog Hendrik naar de overzijde. Beatrix was toen de speellocatie van schaakclub "De Pion". In de oorlog was de naam Beatrix not done en werd het Hotel Terminus. Na de oorlog natuurlijk weer Beatrix en in 1954 werd het Hotel Royal. In 1973 werd in het pand het eerste "Oosterse snelbuffet" gevestigd, Chinees-Indisch restaurant Mei-Ling. Dat bleef tot 1985. Toen werd het pand fors uitgebouwd en kreeg het geheel de naam Hotel Mandarin Garden.

Tegenwoordig ziet het gebouw links (Geldropseweg 22) er nog wel hetzelfde uit als in 933. Nu zit daar sinds 1989 het eethuis Touch of India, daarvoor was het (1980-1988) restaurant Bombay Tandoori India en ervoor (1975) heette het Indisch eethuis Pagode. In 1951 was het iig nog Hotel Hertog Hendrik. Over de tussenliggende periode 1951-1975 heb ik geen details.

Bij vergelijken van de oude en nieuwe foto valt me op hoezeer het formaat van ANWB-wegwijzer is veranderd. In 1933 stond er nog een bescheiden paal met kleine richtingbordjes op het kruispunt. Nu domineren de plaatsnaamwijzers in koeienletters in het straatbeeld. Onnodig. Want nu we allemaal met gps zijn uitgerust zijn, wordt het tijd die lelijke grootformaat wegwijzers weer te verkleinen of zelfs te laten verdwijnen.

Het Brugeind: begin van de Stratumsedijk

2010-07-13T21:36:00.003+02:00

Het Brugeind, zo heette het waar je de stad Eindhoven verliet vanuit het Stratumseind en via het bruggetje over de Dommel de gemeente Stratum binnenkwam. De bebouwing van Stratum begon hier meteen. Er stond hier aan het begin van de Stratumsche Dijk een aantal mooie villa's en herenhuizen van deftige fabrikanten.

De bovenste ansicht geeft de situatie omstreeks 1930 weer. De grote huizen hier op de voorgrond zijn nu allemaal verdwenen.
Linksvoor zien we Stratumsedijk 2 met de imposante entree en voordeur. Hier woonde (1926) ADJM Verbeek, een arts. Hij beschikte over 2 inwonende dienstbodes. Verbeek zou in 1934 verderop aan de Aalsterweg een ongetwijfeld nog rianter huisje bewonen.
Buurman AH Huenges, een bierbrouwer, geboren in 1866 in Venlo, was hem overigens de baas, want hij had in 1926 maar liefst 4 inwonende dienstbodes! Zijn huis (Stratumsedijk 4) staat net niet op de ansicht. Die monumentale villa is tegenwoordig nog wel steeds in het straatbeeld te zien.

Achter de grote boom, ongeveer midden op de foto, zien we nog net een stuk van de gevel van villa Molenwater. Dit lag net aan de andere kant van de brug (Stratumseind 66). In deze villa uit 1906 woonde gemeente-archivaris en hoofdcommies ten stadhuize M. van der Waerden.
Daarachter, met de hoge schoorsteen de winkel van boekhandel Voorhoeve (Stratumseind 64). Een pand dat er wel nog steeds is. Lange tijd was dit hét Italiaans restaurant van de stad. Daarna een paar jaren een Indisch eethuis (de aardige Indische gevelschildering is op de foto van 2009 nog goed te zien) en nu zit er geloof ik platenzaak Bullit.
In de verte, in de bocht, zien we een groot herenhuis dat we tegenwoordig nog steeds kennen (café Repelsteel en De Looijer).

Rechtsvoor twee fraaie panden. Tegenwoordig vind je hier het appartementencomplex De Bleek met beneden de fotozaak City Foto.
Het pand met de lichte gevel, Stratumsedijk 1, was dat van boterfabrikant FAM Crielaers, in 1840 in Heusden geboren en in 1921 in Eindhoven overleden. Wie er omstreeks 1930 woonde, weet ik nog niet.
Het pand ernaast met de donkerdere steen (Stratumsedijk 3) was van wijnhandelaar HMC van Stekelenborg. De man heette Hilaire en was een echte Eindhovenaar (1868-1933).

Nogmaals Pastoor van Arsplein

2010-06-27T11:51:00.006+02:00

Na de foto van 1931 van het Pastoor van Arsplein van de noordkant nu eentje uit 1955 met een stukje van de zuidzijde.
Links van de kerk zien we de hoekwoning St. Philomenastraat 9, gebouwd omstreeks 1935.

Rechts, op de oude ansicht in de schaduw, de eerste woningen van het Van Arsplein. Op nummer 3 en 4 zijn twee winkels.

Op Pastoor van Arsplein 3 (tegenwoordig een witgeverfde gevel) zat in 1934 koopman C.M. Coensen. Wat hij verhandelde, weet ik niet. Tegenwoordig zit daar (en al heel lang, zeker vanaf 1975) een frietzaak, cafetaria Unique.

Op Pastoor van Arsplein 4 zat in 1934 schoenmaker J.C. Spierings. De schoenmaker hield zich niet bij de leest en later was de winkel bekend als de kantoorboekhandel van Jan Spierings. Later ook een postagentschap. In 1969 gewapend overvallen met 27.500 gulden buit. In 1975 heet het PTT Spierings en vanaf 1980 de Postiljon.
Tegenwoordig is het pand bij dat van de buren getrokken en (h)eet het hier restaurant "De Teerkamer".

Pastoor van Ars en Il Philio Mio

2010-06-24T10:23:00.005+02:00

Boven een foto van het Pastoor van Arsplein van 1931. Het is allemaal nog maar pas aangelegd. De woningen linksvoor zijn in 1930 door Bredero's bouwbedrijf opgeleverd. Links voor de kerk staat wat op een bouwkeet lijkt. De klok in de toren heeft nog geen wijzers.
Rechts zien we de pastorie annex jongensschool van de St Josephvereniging, ook van 1930.

De kerk heette oorspronkelijk de Jean Baptiste Maria Vianney-kerk. Dat was vernoemd naar een (heilig verklaarde) pastoor van het Franse plaatsje Ars sur Formans. Een wat moeilijke naam voor een kerk, dus gewone Eindhovenaren hadden het al snel over de Pastoor van Ars-kerk.

Links voor zien we als laatste woonhuis van het plein het adres Pastooor van Arsplein 36. Twee kinderen staan op de stoep te poseren. Hier woonde (1934) de familie Eisenkolb. Toen van beroep schilder en acquisiteur. Later kennen we die familienaam van de naaimachinehandelaren in de stad.
Voor de rest woonden er aan het plein kleine ondernemers, kantoorbedienden, controleurs, verpleegsters, middenstanders maar ook gewone fabrieksarbeiders.

De pastorie rechts heeft als adres St. Philomenastraat 13. Al lange tijd (in ieder geval al vanaf 1987) werden de 8 kamers verhuurd aan studenten en zit hier het studentenhuis met de toepasselijke naam "Il Philio Mio".

Inmiddels is de kerk en het gehele plein een gemeentelijk monument. Er is zelfs een wethouder die aan dit plein woont.

Het Van Maerlant

2010-06-09T14:55:00.003+02:00

Het nieuwe St. Catharinalyceum werd in 1953 aan de Jacob van Maerlantlaan opgeleverd. Daarvoor had deze katholieke middelbare meisjesschool aan de Elzentlaan gezeten, samen met het St. Joriscollege, de evenknie voor jongensonderwijs. Het gebouw daar was te krap geworden.

Het nieuwe schoolgebouw was een bijzonder ontwerp. Waar traditioneel scholen als corridorscholen werden gebouwd (lange gangen met daaraan de lokalen) was de nieuwe opzet naar Scandinavisch concept een 'halschool', een unicum in Nederland. De bouw was bedoeld om het een Daltonschool te maken, maar die onderwijskundige verandering is verder nooit doorgezet.

De bovenste ansicht is van 1959.
Linksachter zie je de rijtjeshuizen aan de Van Meursstraat die toen net nieuw waren (bouwperiode 1955-59). Het hoekhuis nummer 35 heeft zelfs een tv-antenne, in 1959 een bezit dat status verried. Later zou er daar een werknemer van Blokker wonen. De straat ging er dus wel op achteruit.

Op de foto van 1959 staan voor de school een drietal auto's, twee Volkswagens Kever en een Ford Anglia. Aan de kentekens te zien waren dat nieuwe wagentjes. Misschien van het lerarencorps, die hadden het blijkbaar niet slecht dat ze zich zulke nieuwe wagens konden permitteren. Ik kan me mijn leraren middelbare school alleen als fietser of bestuurder van een tweedehandsje herinneren.
De scholieren stalden hun fiets elders, ik denk in een fietsenkelder die aan de linkerzijde toegankelijk was.
Waar in 1953 St Catharina Lyceum boven de ingang van de meisjesschool stond, is sinds 1968 Van Maerlant te lezen voor de gemengde school.
De drie bomen voor de school zijn in de tussenliggende jaren flink uitgegroeid.

De school is in 2007 een Rijksmonument geworden, als een mooi voorbeeld van geslaagde wederopbouw-architectuur.

Het Joris- en Catharinacollege

2010-05-29T14:13:00.002+02:00

Honderd jaar geleden was er een gemeentelijke HBS (Wilhelminaplein) en het Gymnasium Augustinianum van de paters. In het uitdijende Eindhoven moest er daarnaast natuurlijk ook een 'gewone' katholieke middelbare school komen.
Die school kwam er in 1917. Het eerste schoolgebouw aan de Catharinastraat was al snel te klein. In 1924 kon een groot nieuw schoolgebouw in de jonge wijk de Elzent worden betrokken. Twee scholen eigenlijk: voor jongens het St. Joriscollege (linker vleugel) en voor meisjes het St. Catharinacollege (rechts).

In 1953 was ook dit gebouw te klein voor de twee scholen en kregen de meisjes een geheel nieuw schoolgebouw aan de Dommel, het latere Van Maerlant.
In 1975 verhuisde ook het Joriscollege. Het ging naar de Roostenlaan, een locatie die beter lag gezien het leerlingenpotentieel.
Het schoolgebouw heeft toen tot 1997 de Academie voor Industriële Vormgeving gehuisvest.
Een paar jaar stond het mooie gebouw leeg. De nieuwe bestemming van appartementencomplex werd in 2003 opgepakt.

Het oude schoolgebouw is verbouwd tot 24 kapitale appartementen. Een beetje moeilijke woonruimte wel, want zo'n enorm groot, hoog lokaal zal niet altijd een optimale woonruimte-indeling opgeleveren. En op de zolderruimte hebben ze het met split-level niet echt beter gemaakt.
Op het achterterrein van de school zijn 18 nieuwe 'normale' appartementen gebouwd.

De binnenstraat tussen de oude en nieuwe bouw is Knuvelderlaan gedoopt. Gerard Knuvelder, dat was een oud-leraar van de school die destijds gold als een autoriteit waar het ging om Nederlandse letterkunde vanuit een katholiek doordacht perspectief. De man die er ook voor heeft gezorgd heeft dat de Schrijversbuurt verantwoorde straatnamen kreeg van dichters en schrijvers.

Philipsdorp 100 jaar

2010-05-17T11:44:00.003+02:00

Deze maand wordt gevierd dat Philipsdorp 100 jaar bestaat. Belangstellenden kunnen zich nog aanmelden.
Destijds was het een revolutionair concept voor woningbouw: grote, goede woningen voor arbeiders. Philips zorgde goed voor zijn personeel.

De oude ansicht laat een stukje van Philipsdorp zien. We zien het end van de Klimoplaan. Een rijtje van 3 woningen, tegen de Schouwbroekseweg aan. De zijstraat rechts is de Lindenlaan en via daar ga je richting Frederiklaan.

Links is Klimoplaan 16, in het midden 14 en het rechter huis is Klimoplaan 12.
Deze woningen zijn in 1916 door Philips gebouwd. De ansicht zal van een paar jaar later zijn.
Tegenwoordig oogt het nog exact hetzelfde.

De middelste woning werd door F.X. Rijckaert met zijn gezin betrokken. Hij kwam als 50-jarige uit Zeeuws-Vlaanderen naar Eindhoven en was bij Philips fabrieksarbeider. Een echt Philips-gezin. Zijn zonen en dochters waren ook werkzaam voor de gloeilampenfabriek. Rijckaert bleef hier wonen tot zijn overlijden op 72-jarige leeftijd in 1940.

De linker woning werd in 1924 betrokken door het jonge gezin van A.Th.J. van der Put. Deze bankwerker was geboren in Breda. Het echtpaar van der Put-Jager kreeg een tweetal doodgeboren kinderen.
In 1930 werd de woning betrokken door Heinrich Grasveld, een draadtrekker-bankwerker. Hij was geboren in Pruisen en in 1917 naar Eindhoven gekomen. Hij overleed al in 1936 op 45-jarige leeftijd.

Wie de kinderen op de oude ansicht van de rechter woning (Klimoplaan 12) waren, weet ik niet.
In 1926-1934 woonde hier F.E. Nehmert, bankwerker-opzichter. Ook een Duitse naam, maar over de persoon heb ik geen verdere informatie.

Minckeler(s)plein in Woensel-West

2010-05-09T14:38:00.004+02:00

Deze ansicht laat het Minckelersplein en de Kamerlingh Onnesstraat in Woensel-West zien. De afstempeling is 1946, maar het lijkt me dat de foto ten minste 10 jaar ouder is.
In de begintijd kende men de buurt overigens niet als Woensel-West maar als de "Natuurkundigenbuurt".

De straatnaam was vroeger "Minckelerplein", zonder S. Toch is dat fout, want de natuurkundige heette toch echt Minckelers. Tegenwoordig is de straatnaam gecorrigeerd.

Het huis uiterst links op de oude ansicht (je ziet alleen het woonkamerraam) was Minckelersplein 3 en daarnaast zien we de deuren van nummer 4 en 5 (bij een plein wordt doorlopend genummerd, er is geen onderscheid in even of oneven kant). De verdere huizen links hadden adres aan de Kamerlingh Onnesstraat. De voorste twee (puntdaken) waren nummer 34 en 32. Tussen het derde en vierde puntdak ligt het Fultonplein en op het end zien we op de achtergrond de Lorentzstraat liggen.

De woningen in deze buurt zijn in de jaren 1926-28 neergezet door de Vereniging Volkshuisvesting. Bijna alle zijn omstreeks 1990 gesloopt en in 1992-93 door nieuwbouw vervangen.
Alleen het grote pand rechts, dat geen eigendom van de woningbouwcorporatie was, is behouden gebleven. De winkel op de hoek (Minckelersplein 6) en met als huisnummer 7 de bovenwoning, zien we op de nieuwe foto nog steeds.
Die winkel was vroeger een Etos kruidenierswinkel. Later (i.i.g. 1975-1982) zat er het glasbedrijf Neon van A. Kleef en vanaf 1985 was het een textielwinkel (Van Eeuwijk, Pulles, Dini Mode). Nu zit er de kookopleiding Cook & Dining.

Op de achtergrond torent inmiddels het oude rekencentrum van Philips (complex Vredeoord) hoog boven de buurt uit.

De Elzentlaan met de beverboom in bloei

2010-04-28T09:48:00.002+02:00

De bovenste foto is van een ansicht uit 1934 waarop alleen maar "Eindhoven" stond, geen straatnaam. Gelukkig is er dan Jan Spoorenberg die het meteen herkent als de Elzentlaan.
Links, na het huis met het hoge piramidedak, ligt de zijstraat Ruusbroeclaan. In de verte, links op de achtergrond, kunnen we vaag de contouren van het oude Joriscollege herkennen.

De Elzentlaan is de eerste straat in Nederland die werd beplant met de Magnolia Kobus (Beverboom). Dat was ruim 80 jaar geleden. Dus ook op oude ansicht zien we die boompjes al staan. Enkele van de oude exemplaren staan er nog steeds, zij het soms wat verminkt gesnoeid.
Een week lang in het voorjaar is het hier een prachtig gezicht: als die magnolia's in bloei staan. Voor een actuele foto van deze plek heb ik daarop gewacht, begin april 2010.

De huizen hier zijn tussen 1924 en 1928 gebouwd.
Linksvoor is de tweekapper Elzentlaan 40-42. Destijds gebouwd voor koopman L. de Groot en handelsreiziger WJCM van Breemen.
Daarachter Elzentlaan 38, wat nu wit geverfd is, een huis waarvan onlangs (2004) de dakconstructie is verhoogd. Gebouwd in 1924 voor LMJ Hoebens, een belastinginspecteur.
Dan het huis met het hoge puntdak (Ruusbroeclaan 1). In 1926 gebouwd voor de Nederlands Hervormde Gemeente. Hier woonde dominee JN van der Heijden.
Op de andere hoek met de Ruusbroeclaan zien we een tweekapper uit 1925. Aan de ene kant (aanvankelijk Elzentlaan 30, later veranderd in Ruusbroeclaan 2) het huis van oud-militair/ handelsagent HJ Lüger uit Hoorn. Veel plezier van zijn woning had hij niet, hij overleed n 1930 op 48-jarige leeftijd en liet zijn weduwe geboren Huijsmans achter.
In de andere helft van de tweekapper (Elzentlaan 28) woonde sigarenfabrikant KLH van der Putt. Na hem woonde daar onderwijsinspecteur/ heemkundige drs. J. Renders.

Tegenwoordig zijn de meeste van deze woningen nog steeds particulier bewoond, soms in combinatie met een kantoorfunctie.

De Lichttoren en de Blob

2010-04-24T15:02:00.004+02:00

De Lichttoren werd in 1921 gebouwd. Een kantoor-hoogbouw van gewapend beton, dat was toen ultramodern. Ik denk dat de meeste Eindhovenaren zo'n bouwsel toen niet erg hebben kunnen waarderen.
Op de foto links zien we hoe de Lichttoren er in 1930 bijstond. De foto is genomen vanaf het toenmalige spoorwegemplacement. De voetbrug over het spoor is nog maar pas geplaatst.
Het kantoorcomplex ziet er grauw uit. Het geheel detoneert met de oudere huisjes langs het spoor, waar het toen de Parallelweg heette.

Uiterst links zien we een winkelpand dat op de hoek van de Demer lag. Op het dak een groot reclamebord en ook de gevel aan de spoorzijde zit vol reclame; dat de treinreizigers het maar goed konden zien. Het is de drogisterij van Goppel, die adverteerde voor Reckitts Zakje Blauw, Brasso Poetsextract en Blue Band Versch Gekarnd. Het pand is in de oorlog verwoest (zoals de hele Demer).
Voor de Lichttoren ligt het oude Café Central-Tramhalte. Het pand zou wonderwel de oorlog ongeschonden doorkomen. Maar vergeefse moeite, want in 1952 oordeelde men dat hier alles vernieuwd moest worden en is het afgebroken.
Het hoogspoor werd aangelegd, wat betekende dat de oude spoorbaan verdween.

Voor een foto vanaf dezelfde plaats als van de ansicht van 1930 zou ik nu op de parfum- of de herenmode-afdeling van de Bijenkorf moeten gaan staan. Daar zie je de Lichttoren dus helemaal niet en ik heb wat gesmokkeld en heb de foto van 2010 op de Piazza net voor de etalage van de Bijenkorf genomen.
Nu is het er marktdag. We zien een wagen die Oosterse Snacks verkoopt.

Het enige wat hier nog is blijven staan is de Lichttoren. In 1930 stond er ook de tekst PHILIPS boven op, maar nauwelijks zichtbaar; nu is het wel wat duidelijker. Ze verfden het grauwe beton wit, een duidelijke verbetering (terwijl voor rode baksteen in de regel geldt dat het er veel lelijker op wordt). De oude Philipsfabriek is nu een appartementengebouw. Op de plaats van Goppel staat nu de MacDonalds waar daarvoor jarenlang meubelzaak Lodewijks zat. Ertussen is onlangs de Blob neergezet. Wat mij betreft een schitterend ding, al zijn er ook mensen die het monsterlijk vinden.

Waar vroeger de spoorrails lagen, ligt nu een voetgangersgebied en de Piazza en Bijenkorf. Hoe die verandering verliep, dat is een ander verhaal.

De Wereldoorlogstraat in Woensel

2010-04-19T20:58:00.004+02:00

Bij de ansicht van het Vredesplein beschreef ik al hoe de buurt Hemelrijken aanvankelijk straatnamen kreeg die een lofzang waren op de Grote Oorlog. Hieronder een ansicht uit ±1920 van wat toen de Wereldoorlogstraat heette. Wel vreemd dat ze zoiets met een straatnaam verheerlijkten.
Lang bleef de naam niet bestaan. Tegenwoordig kennen we 'm als Trompstraat.

Het huis uiterst links ligt op de hoek van het Vredesplein (adres Vredesplein 29). We kijken de Trompstraat in met in de verte op de achtergrond de Woenselse Markt. Rechtsvoor zien we de rij van 10 woningen die ook nog aan het Vredesplein liggen (huisnummers 30 tot en met 39).

De oude woningen van 1918 staan er nog steeds. De huizen werden in 1988-89 wel ingrijpend gerenoveerd. Daarbij werd werd niet voor sloop gekozen, maar men bekommerde zich niet om het behouden van het oude uiterlijk. De zolderetage werd wat weggemoffeld door een gevel van goedkope witte bouwplaat die het huis wat meer volume gaf.
Het is er niet mooier op geworden, maar misschien dat er bij de volgende renovatie het oude karakter weer kan worden teruggehaald.

De bakkers aan de Heezerweg

2010-04-11T16:30:00.004+02:00

Deze foto laat de Heezerweg nabij de Joriskerk zien. In 1916 heette de straat hier nog de Laagstraat. We zien links en rechts een rijtje werkmanshuisjes. Aan het end, voor de kerk, splitst de weg zich: rechts ga je de Gasthuisstraat in en links kom je op de Stratumsedijk.

Rechtsvoor zien we een winkeltje met een reclamebord voor Blooker cacao. Daar zat toen bakker J.G.A. van der Grinten. In 1922 wordt de winkel bestierd door zijn weduwe Nelissen en in 1926 heet de bakker A.J.H. van der Grinten (het zal wel de zoon zijn).

Praktisch alle woningen die op de ansicht van 1916 te zien zijn, zijn inmiddels verdwenen.

De banketbakkerij van Van der Grinten was na de oorlog van F.A.S. Iding, grossier in suiker en chocoladewerken. Later zou er nog bakker GINO (Gielen & Notterman) zitten. Tenslotte werd het pand gesloopt en kwam er in 1980 op deze plaats een rijtje nieuwbouwwoningen.
Verderop aan de rechterzijde zien we Heezerweg 45-47, een nieuwe tweekapper (1993).

Linksvoor Heezerweg 78, een pand dat na brand in 1929 verrees. P.J. Koenen begon daar toen sigarenwinkel de Zeppelin (ja, die brandt goed!).
De aangrenzende woning die iets terugligt, Heezerweg 76, is van net na de oorlog (herbouw na bombardement). Op dit adres zit al sinds jaar en dag de aannemersfamilie Dorelijers. Het verhaal gaat dat Simon Dorelijers op de arm van zijn vader op de ansicht van 1916 links in beeld is, voor de deur van zijn woning. Simon zou het bedrijf later overnemen en tegenwoordig wordt het gerund door zijn zoon Peter Doreleijers. Die heeft in 1992 op nummer 74 zijn eigen woning aangebouwd nadat de rest van de oude huisjes inmiddels gesloopt was.

Er is maar één woning van de ansicht van 1916 die er nog steeds staat.
Dat is het huis dat achter de linkse rij woningen iets naar voren steekt. Vroeger woonde hier winkelier A. van der Putten. Hij verbouwde zijn zaak in 1929 tot een café, waarbij de etage werd verhoogd. Tegenwoordig is het pand Heezerweg 64, inmiddels witgeverfd, een woonhuis.

St. Gerarduslaan (2)

2010-04-06T22:13:00.003+02:00

Dit is het laatste stuk van de St. Gerarduslaan anno 1934. De kaart werd uitgegeven door de Hema die het als 'Bernarduslaan' verkocht.

De huizen aan de kant van de kerk hadden de hogere huisnummers. Links zien we de huisnummers 51 en 53. Op het vrijstaande huis Gerarduslaan 53 woonde H. van Lensen, van beroep landmeter bij het Kadaster.
Op de hoek het grote huis met adres St. Gerardusplein 9 (in 1934 heette het nog het Roostenplein).

St. Gerarduslaan (1)

2010-04-03T21:29:00.004+02:00

Dit is het beginstuk van de de St. Gerarduslaan anno 1931. We staan aan de kant van de Aalsterweg en kijken naar de kerk op het Gerardusplein.
Het is een hele brede straat, er staat welgeteld één auto geparkeerd.
De huizen op de foto zijn in 1927-28 gebouwd.

Linksvoor zijn de huisnummers 1, 3, 5, ... Hier woonden ambtenaren en kantoorbedienden, waarschijnlijk met de wat hogere inkomens. In 1934 vermeldt het adresboek hier:
- J.M. Casseres, hoofdambtenaar gemeentewerken
- F.W.E. Trijssenaar, zonder beroep
- A.A.F.W. Willems, kantoorbediende
- J.W. van der Ben, kantoorbediende
- Mr. H.J.W. Scholtens, gemeenteambtenaar
- Pr.J. van Eck, leraar plant- en dierkunde

De huizen rechtsvoor (huisnummers 2 t.m. 8) zijn tweekappers. Hier woonden in 1934:
- M. van Dam, electrotechnisch ingenieur
- W.G. Harkema, assistent
- B.H. Kubbinga, technicus

De aanleg van het Hoogspoor

2010-03-23T11:17:00.005+01:00

Een tijdje terug kreeg ik twee persfoto's die vanaf hetzelfde punt genomen werden (nl. vanaf de Lichttoren) en die een opmerkelijke ontwikkeling in beeld brengen: de realisatie van het Hoogspoor.
De onderste foto is gedateerd augustus 1956. De bovenste draagt geen datumstempel, maar het zal een paar jaar eerder zijn geweest, waarschijnlijk voorjaar 1952.

Mooi is te zien hoe het oude tracé van de spoorbaan wat opschoof naar de plaats waar het hoogspoor de oude bebouwing van Woensel-Fellenoord had platgewalst. Op het vrijgekomen gebied zouden later de Bijenkorf, Piazza, parkeergarage en politiebureau een plaatsje vinden.

Rechtsvoor de daken van de winkels van Lodewijks meubelen en C&A-kleding, in 1953 net opgeleverd. De weg erlangs, vroeger de Parallelweg, wordt wat verbreed en is nu het 18 Septemberplein geworden. Het oude postkantoor staat nog overeind, maar zal spoedig ook gesloopt worden.

Het hoogspoor was niet iets wat na de oorlog zo maar uit de lucht was komen vallen. Er is al een aantal jaar sprake van als in 1928 een actiecomité geformeerd wordt dat, met steun van de gemeente...
"krachtig zou ageeren bij de regeering om een afdoende verbetering aan te brengen in den onhoudbaren toestand van den z.g. Woenselschen overweg. De door den minister in uitzicht gestelde overbrugging acht men onvoldoende. Algemeen was men van oordeel dat alleen hoogspoor met viaducten radicale verbetering kan brengen, omdat daardoor aan den onhoudbaren toestand aan diverse andere overwegen te dezer stede een einde wordt gemaakt".
Er was toen sprake van een "vijf-milioenenplan" van het omhoogbrengen van de spoorlijn en een "20-milioenenplan" waarbij ook het hele spooremplacement naar een hoger niveau zou worden getild. Maar Den Haag werkte in 1928 nog niet mee en Eindhoven zou tot na de oorlog moeten wachten voor de plannen in gang gezet konden worden.

De Genestetlaan: paleizen met gouden muren

2010-03-17T11:30:00.006+01:00

In 1935 werd de De Genestetlaan in de villawijk de Elzent aangelegd. Een laan tussen het hotel Parkzicht aan de Alberding Thijmlaan en het Dommelhotel aan de Jonckbloetlaan. Er kwamen kapitale herenhuizen en dubbele landhuizen met ruim bemeten tuinen.
Op de ansicht van 1936-37 is de straat aan de rechterzijde nog niet geheel volgebouwd. Rechtsvoor zien we de dubbele woning De Genestetlaan 11-13. Op het kavel ervoor zou even later huisnummer 15 worden gebouwd. Aan het eind van de weg is ook het kavel van Genestetlaan 1 nog onbebouwd.

Enkele bewoners van deze straat door de jaren heen (tussen haakjes huisnummer): leraar Duits J. Pannekoek (4), de korfbalfamilie Thaels (12), directeur A.P. Moll van drukkerij Hermes (22), accountant Dijkzeul (7), HIVA-directeur van Kessel (9), arts-accupuncturist Hoogeveld (16), Boerenleenbank-directeur Claessens (11) (zijn vorige woning stond ook al op een ansicht) en de familie Zijdenbos-Boneschanser (6). En dat is maar een greep.

Het is hier duur wonen. Op de ranglijst van duurste straten¹ is de De Genestetlaan de 16e straat van Eindhoven (van de 1900 straten totaal).
Momenteel staan er huizen twee te koop. Huisnummer 9 vraagt 1,25 miljoen en nummer 24 verlangt 1,20 miljoen.

In een straat ernaast, de Coornhertlaan, ook al zo'n dure straat, woonde de joodse familie Ritmeester. Zoon Frits werd later bekend als dj Frits Spits. Pa was arts bij Philips en PSV en zat in de gemeenteraad (voor de PvdA nota bene), ma (Hannie Meijler) was schrijfster en o.a. verantwoordelijk voor de tekst van Conny van der Bosch' hit Paleis met gouden muren. Die liedtekst zou goed geïnspireerd kunnen zijn op bewoners van deze villawijk:

Je voert ons naar een status die tot meer en meer verplicht
Want je leven is een chequeboek en een heel lang beursbericht
En je luncht met direkteuren en met Joost-mag-weten-wie
En de keren dat ik mee mag en je dan tenminste zie
Dan ben ik net een kerstboom, want elke diamant
Is bedoeld als geldbelegging en ik ben je onderpand
Dit paleis met gouden muren wordt toch nooit mijn huis
Koningin voor alle buren, maar de koning is nooit thuis

Noot:
1: Bron: lijst van straten (met ten minste 10 woningen), naar mediaan van de WOZ-waarde, 2006

Jan van Lieshout uit de Rozemarijnstraat

2010-03-11T10:38:00.005+01:00

De Rozemarijnstraat moet je tegenwoordig in Stratum zoeken. Maar honderd jaar terug was er ook in het centrum van Eindhoven een straatje met die naam. Een stokoude straat, een straat die al sinds tijden de straatnaam Rozemarijnstraat had.
Het is de straat tussen de Markt en de Ten Hagestraat. De in 1919 overleden Jan van Lieshout woonde er op nummer 10 en toen in 1920 bij de vorming van Groot Eindhoven een nieuwe straatnaam moest worden gekozen (omdat Stratum ook al zo'n straatnaam had) koos de gemeente als naam Jan van Lieshoutstraat.
Van Lieshout was invloedrijk wethouder van Eindhoven geweest. Hij stond bekend als "De Taaie", vanwege zijn zuinigheid. Het verhaal wil dat, toen de gemeente een globe wilde aanschaffen, hij het college voorstelde om maar eens te beginnen met de globe van Nederland.

Op de ansicht van 1903 zien we linksvoor een winkel met "Raapkoeken Petroleum enz" op de gevel. Een soort Boerenbond? Vreemde nering op deze plaats in de stad, zou je denken.
Het herenhuis ernaast zal de pastorie van de N.H. Dominee zijn geweest. Het kerkje lag wat verderop bij de Smalle Haven.
Het grote hoge pand verderop is het Liefdehuis: geen bordeel maar het verzorgde ouderen en verpleegde zieken. Dit groeide later uit tot het Binnenziekenhuis, wat nadien uit het centrum verhuisde en we nu kennen als het Catharina Ziekenhuis.

Op deze plaats is nu de Heuvel Galerie en het Muziekcentrum Frits Philips verrezen.
Op de tegenoverliggende hoek met de Markt, ligt nu het lelijk grind-betonnen kantoor-winkelgebouw, met onder Hoyng huishoudwinkel en boven de Schroevers-opleiding.

Stratumseind met Gezicht op de kerk, 1914

2010-03-06T20:23:00.004+01:00

Op de oude ansicht zien we links de zijstraat Begijnenhof. Dat was een achterbuurt: smalle straatjes met kleine huisjes, een warme buurt die zich uitstrekte tot aan de Wal.
Links op de voorgrond zien we de manufacturenwinkel van Manders-Sanders, daarnaast (ook een manufacturenzaak) "De Nieuwe Gaper" van de familie Italie en ernaast, op de hoek met de Begijnenhof, de behangerij van Savelsberg.

Tussen de zijstraat en de Catharinakerk ligt dan het eerste stukje van Stratumseind dat vroeger een aparte straatnaam had: Begijnenstraat. Op dit stuk zien we, na twee licht gekleurde woonhuizen, het rijkbewerkte voorfront (puntgevel) van de sigarenfabriek en winkel van Van den Bichelaer en Co.

De foto rechts is gemaakt op Koninginnedag 2008. Vergeleken met 1914 staat de kerk er nog en is ook het oude pand van Italie nog gaaf bewaard. Maar daartussen (op de plaats waar vroeger de sigarenfabriek stond) heeft zich een hier helemaal uit de toon vallend bouwsel gewrongen. Je vraagt je af welke architect zoiets op deze plek verzint.
Dat gebouw is omstreeks 1972 hier neergezet en had aanvankelijk een nog veel lelijker gevel: glas en blauw-grijze spiegelende vakken. Hier zat toen de Openbare Bibliotheek. In 2000 is het pand van binnen en buiten geheel vernieuwd (waarom toch geen sloop?) en zijn er een kleine 30 woonappartementen in aangebracht (adressen Begijnenhof 3 t/m 21A). Appartementen die vaak te huur of te koop staan, want hier wonen, zo vlak naast de drukte, herrie en rommel van Stratumseind, zal niet aan iedereen besteed zijn.

Tegenwoordig ligt de toegang tot wat het Begijnenhof heet dus wat meer naar het noorden dan 100 jaar terug. Toen was de entree zuidelijk van het complex Van den Bichelaer, nu ligt het noordelijk ervan.

Nogmaals het Knuppelbruggetje

2010-02-23T14:41:00.004+01:00

Eerder hadden we hier de ansicht uit 1955 met de knuppelbrug. Hier een vergelijkbare ansicht uit hetzelfde jaar waarbij de fotograaf nu op de knuppelbrug zelf heeft postgevat. Rechtsonder zien we de schaduw van de 'knuppelleuning'. Recht zien we weer het huis van dokter Aghina en midden op de foto de huizen Ruusbroeclaan 23-25-27 (waarbij het middelste helaas met de witkwast bewerkt is).

Links in beeld zien we het grote landhuis Ruusbroeclaan 28. Dit is door H.J. van Abbe in 1930 laten bouwen. In 1934 woonde hier Chr. Klaassen, bedrijfsleider sigarenfabrikant.
Tegenwoordig is hier het notariskantoor Schäfer. Ze sponsoren een middenbermpje op de Dr. Schaepmanlaan, zo blijkt uit een bord dat daar staat. Volgens mij is dit een van de weinige gevallen in Eindhoven dat het ambtelijk plan om het onderhoud van de openbare ruimte door bedrijven te laten verzorgen ook daadwerkelijk ingevuld werd.

De geslepen advocaat-politicus van de Rechtestraat

2010-02-18T14:36:00.004+01:00

De Rechtestraat was vroeger een straat waar voorname heren woonden; geen winkelstraat zoals nu. Op deze ansicht uit 1903 kunnen we dat nog zien. Langs de straat een stoep met paaltjes en stoepkettingen die de toegang tot de herenhuizen afperkten.
Het aantal winkelpanden is in 1903 nog beperkt. In de volgende decennia zijn ze in snel tempo tot winkels omgebouwd. De voor het winkelend publiek hinderlijke paaltjes zijn verdwenen.

Tegenwoordig ziet het er hier allemaal anders uit. De enige gevel van 1903 die er nog min of meer hetzelfde uitziet, is het kleine smalle pandje dat uiterst rechts nauwelijks in beeld is (Rechtestraat 35, nu Free Record shop). De rest is in de loop der tijd allemaal gesloopt.

Het brede lichtgekleurde pand ongeveer midden op de foto, iets voor het oude stadhuis, dat was het woonhuis van Mr. Dr. Jan van Best. Een geslepen advocaat en politicus. Hij was van 1910-1918 lid van de Tweede Kamer. In 1918 werd hij niet meer verkiesbaar gesteld: een onderzoekscommissie oordeelde over "de zaak-van Best" dat de man incorrect had gehandeld en dat er sprake was geweest van belangenverstrengeling tussen zijn functies van regeringscommisaris, van advocaat en van voorzitter van een belangenverenging voor Belgische vluchtelingen. Voor de gemeente Eindhoven was hij van 1908-1920 raadslid en tot 1924 wethouder. Ook daar kwam hij in opspraak toen hij grond bij Genderdal aankocht. De krant verweet hem grondspeculatie met voorkennis. Een gemeentelijk onderzoek pleitte hem vrij en hij kon zijn wethouderschap uitdienen. Daarna week hij uit naar Brussel waar de advocaat tot zijn overlijden in 1958 bleef wonen.
Het pand van Van Best werd in 1930 gesloopt en er kwam de nieuwe meubelzaak van Stultiëns; tegenwoordig kennen we het pand als de boekenramsj van De Slegte.

Twee huizen voor het huis van Van Best staat (met 3 etages) het Hooghuis. Een oud pand waar jonkheer Smits van Oyen woonde en waar omstreeks 1930 gemeentelijke diensten waren gehuisvest (onder andere de burgelijke stand). In 1938 werd het gesloopt; tegenwoordig zitten op deze plek juwelier v.d. Kerkhof en Telfort

Het huis tussen het Hooghuis en het pand van Van Best werd in 1930 gesloopt (toen werden er de dameshoeden van Smaling-Govers-Vos verkocht). Hier kwam toen een nieuwe zijstraat: de Hooghúísstraat (klemtoon op de 2^e lettergreep was de authentieke uitspraak, tegenwoordig is de klemtoon naar de 1^e verhuisd).

Omstreeks 1980 kwam de status van de chique straat in gevaar toen zich hier -misschien aangetrokken door de nabijheid van de worstenkraam van de Hema- zaken als Brons, Zeeman en de Wibra vestigden. Dat gevaar lijkt afgewend want het bleek voor die kledingwinkels hier niet rendabel en ze verhuisden naar een goedkoper stuk van de binnenstad.

De knuppelbrug tussen Gestel en Stratum

2010-02-07T15:43:00.003+01:00

Vroeger was het niet zo makkelijk om snel van Gestel naar Stratum te komen. De Dommel lag ertussen en veel bruggen waren er niet. De brug tussen de Paradijslaan en Elzentlaan dateert van 1919, de Elzentbrug over de Jan Smitzlaan van 1929 (wat daarvoor een houten voetgangersbruggetje was). Veel verder naar het zuiden was er dan de brug in de Genneperweg.
Daartussen lag er voor niet-gemotoriseerd verkeer nog een bruggetje dat bij de gemeente "Hagenkampbrug" heette maar bekend stond als het "knuppelbruggetje". Het lag in het verlengde van de Helmerslaan en sloot aan op de Schaepmanlaan in Stratum. Het bruggetje kreeg zijn naam vanwege de leuningen van knoestige takken.

Op de foto van omstreeks 1955 zien we het knuppelbruggetje. We staan op het grasveld langs de Dommel in Gestel en kijken naar de woningen van de Elzent in Stratum.
De huizen die we links zien, liggen aan het einde van de Ruusbroeclaan. Ze werden omstreeks 1933 gebouwd.

Nummer 25 (het huis met puntdak waarboven de spits van de Joriskerk uitsteekt) was gebouwd door B. Diesbergen, van beroep chef de bureau. Nummer 29, het brede huis midden op de foto, op de hoek met de Dr. Schaepmanlaan, is het pand van dokter Aghina.
Uiterst rechts op de foto van 1955 is in de verte nog een huis met puntdak te zien, dat is de woning aan de Alberdingk Thijmlaan 4.

Inmiddels is op deze plaats de binnenring aangelegd. De Edenlaan is doorgetrokken en met een bocht sluit deze aan op de Schaepmanlaan richting Schouwburg. Op de plaats van de knuppelbrug ligt nu een zeer brede (naamloze) brug. Zo breed is de weg dat je nauwelijks beseft dat je er over een brug rijdt.

Fontaine's schijnbaar suffige coniferen

2010-02-01T21:10:00.004+01:00

Het achterste deel van het Stadswandelpark, het deel van de vijvers tot de rondweg en de flats aan de Le Sage ten Broeklaan, werd in 1957 vormgegeven door de directeur van de Plantsoenendienst, F.J. Fontaine. Voorheen was het er een rommeltje met een poel water, een versleten knuppelbruggetje, een bomenberceau en wat eiken. Fontaine maakte in plaats hiervan een geheel met drie grote vijvers, twee stevige bruggen, mooie paden en ruimte. En natuurlijk werden er bijzondere bomen aangeplant, want Frans Fontaine (1921-2002) was van huis uit boomdeskundige.

De foto boven is in 1967 genomen vanaf de brug die tussen de vijvers ligt. Over een open grasveld met op de achtergrond een paar groepjes van wat suffige coniferen lijken, zien we aan het eind de Alberdingk Thijmlaan met dominant in beeld het in 1960 gebouwde verzorgingshuis "Den Elzent".

De onderste foto is van hetzelfde punt in 2009 genomen, al lijkt het er -afgezien van de vorm van de waterplas- helemaal niet op. Er is hier veel veranderd. Het bejaardenhuis werd onlangs gesloopt, maar al zou dat er nog staan dan was het praktisch aan het oog onttrokken door de in 42 jaar tijds majestueus uitgegroeide bomen. Die schijnbaar suffige coniferen van Fontaine blijken in werkelijkheid machtige cipressen en sequoia's: rechts de groep van 9 Taxodia Disticha (= moerascipressen) en links 5 metasequoia glyptostroboïdes (= Chinese mammoetbomen).

De Jonghlaan, Philipsdorp

2010-01-27T13:57:00.004+01:00

Dit is de De Jonghlaan in Philipsdorp in 1933. Een kort straatje dat de Frederiklaan met de Mathildelaan verbindt.
De huizen zijn in 1919 gebouwd. Vooraan links is de winkel van de Philips Cooperatieve Verbruikersvereniging. In 1931 is deze de kruidenierswinkel van ETOS geworden. Aan het eind van de straat lag de Philips lagere school en kleuterschool (op de ansicht niet goed te onderscheiden).
In de huizen aan de De Jonghlaan woonden veel Philipsmensen. Mooie woningen, niet echt voor de arbeiders, hier zaten vooral kantoormensen.

De Etos-winkel op de hoek heeft er tot 1972 gezeten. Daarna is het overgegaan in Home Tapijt. Waarschijnlijk is het pand toen verbouwd: de mooie entree op de hoek werd weggemetseld en de ingang kwam aan de De Jonghlaan. En het werd witgekalkt.
Home Tapijt is er tot 2006 gebleven en tegenwoordig lijkt het een gewone woning geworden.

Hemelrijken

2010-01-18T21:25:00.003+01:00

Tot 1920 kwam Jan met de pet in Eindhoven voor het vervolgonderwijs meestal op een openbare school terecht. Katholiek onderwijs was er wel maar daar moest extra voor betaald worden. In 1920 kwam de wet die confessionele scholen in subsidiëring met het openbaar onderwijs gelijkschakelde. Vanaf dat moment werden er in Eindhoven door de St. Josephstichting enkele nieuwe rooms-katholieke scholen gesticht.

Aan de Hemelrijken werd in 1922 het Pensionaat St. Joseph voor de Zusters van Liefde van Schijndel gebouwd en hier omheen kwamen verschillende scholen. In 1926 was er de administratie van de St. Josephstichting, het St. Josephgesticht met opleiding voor Industrie en Huishoudonderwijs en een r.k.-meisjes-mulo.

De bovenste foto is van 1970. Dit stuk van Hemelrijken was toen nog steeds een concentratie van onderwijsinstellingen (verderop had je prostututie en nachtclubs, maar da's een ander verhaal).
Het oude Pensionaat St. Joseph, met de opleidingsschool, zien we links achter liggen. Helemaal aan het eind, links op de foto, ligt de rectorswoning.
Op de voorgrond rechts een nieuwer gebouw, overwoekerd met klimop. Daar zat toen het MHNO-Hemelrijken (middelbaar huishoud- en nijverheidsonderwijs). Dat had toen zo'n 300 leerlingen. Vanaf 1975 werden ook jongens toegelaten. Omstreeks 1980-84 waren er ruim 500 leerlingen en daarna verhuisde de school. Er kwam hier Buurtwerk Woensel.
De Academie voor Onderwijzers (Pedagogische Akademie in 1980 en Pedagogische Hogeschool in 1990) zat -niet in beeld- aan de overzijde.

Tegenwoordig ligt het oude pensionaat nog steeds goed bij, in een straat die verder weinig moois biedt en erg rommelig aandoet. Het oude gebouw werd in 1988 verbouwd en ingericht voor kamerbewoners en studenteneenheden.
De huishoudschool werd in 1998 alweer platgegooid en hier is in 1999 het nieuwe complex "Vestide" neergezet. Ook dat biedt huisvesting voor studenten.

Zo is dit stuk Hemelrijken van een straat met scholen veranderd in een straat met studentenhuisvesting.

Beeldenstorm in de 20e eeuw

2010-01-10T14:20:00.007+01:00

De bovenste foto is van een ansicht in 1908 uitgegeven door Gestel en Zoon (drukkerij aan de Kleine Berg) en laat zien hoe het "interieur Groote Kerk" er toen uitzag. Daaronder hoe het er tegenwoordig uitziet in de kerk die we inmiddels de "St. Cathrien" noemen.

De Catharinakerk ziet er aan de binnenkant niet helemaal meer hetzelfde uit als 100 jaar geleden.
Het opmerkelijkst vind ik dat veel van de ornamenten op de oude foto nu ontbreken. Je zou kunnen denken aan een beeldenstorm. Op de foto van 1908 tel ik ten minste 10 grote heiligenbeelden die op en tegen de pilaren staan opgesteld; nu zijn deze alle verdwenen. Verder zie ik nu geen van de kroonluchters of rijkversierde kaarsenstandaards meer; de kerk wordt nu mooi en uitgekiend belicht met, denk ik, led-verlichting. En de grote preekstoel van 1908 staat er ook niet meer en de oude banken zijn weg. En ook die 'loopbrug' is er niet meer.

De reden van deze schijnbare beeldenstorm blijkt simpel: oorlogsschade.
De kerk werd bij het bombardement van 1942 zwaar beschadigd aan de achterzijde. Er werd toen een noodkerk ingericht in een pand aan de Kerkstraat. Daar werden de nog gespaarde stukken naar toe gebracht. De kruiswegstaties waren ondergebracht in de sigarenfabriek van Van der Putt & De Vlam.
Bij een tweede bombardement in 1944 kreeg de kerk nog enige schade aan de voorzijde. Maar toen viel er ook bommen precies op de plaatsen waar alle interieur en ornamenten waren opgeslagen!

De zwaarbeschadigde achterzijde is prachtig hersteld. Je ziet geen verschil meer met het koor en apsis van voor de oorlog. En al met al is de kerk er zonder de ornamenten wat mij betreft mooier, strakker en indrukwekkender op geworden.

De vijf oude villa's aan de Keizersgracht

2010-01-03T15:00:00.003+01:00

Een foto van de Keizersgracht omstreeks 1920.
Zo op het eerste oog ziet het er nu heel anders uit. De gracht werd gedempt (1929) en de bruggetjes naar de huizen en de bomenrij links werden opgeofferd voor de verbreding van de weg.
Toch zijn er in het huidige straatbeeld nog steeds de 5 oude huizen op de voorgrond te herkennen die er in 1920 ook al stonden. Waren dat vroeger villa's van zeer welgestelde Eindhovenaren, tegenwoordig zetelt hier de uitzendbranche. Er moet veel geld aan de uitzendstrijkstok blijven plakken als je ziet welke kantoren men zich kan veroorloven. Van alle 5 panden zijn de oorspronkelijke stenen en ornamenten inmiddels helaas verpest door bijna alles met witte verf te bekladden.
Voor opsomming van de adressen en iets over de bewoners, zie hieronder.

Het grote huis rechtsvoor (Keizersgracht 17) kenden Eindhovenaren als de villa Vlijmincx. Daar woonde het gezin van H.P. Vlijmincx, koopman in koloniale waren (van de Vlijmincx-De Vocht winkelketen, die in 1918 was opgegaan in de Edah).
Enkele decennia geleden zat hier het Duitse consulaat, omstreeks 1975 Van Lanschot Bankiers en daarna Cemsto B.V. Tegenwoordig zit er uitzendbureau Parkstad Personeelsdiensten. Op de gevel van het huis staat "De Keizer".

Het huis ernaast, Keizersgracht 15, met het puntdak, was in 1881 gebouwd door goudsmid/ antiquair Antoon Hermans. Vincent van Gogh is er ooit nog op bezoek geweest. In 1920 woonde J.M.E. Houben er.
Na de oorlog was het de woning van de familie Dirven. Johannes Dirven, zoon van een Roosendaalse goudsmid, had in het aangrenzende pand 15A een antiekhandel. Tot 2004 werd het huis nog bewoond door zijn 95-jarige weduwe Corrie Dirven-Windt. Nu, 5 jaar na haar overlijden, staat het monumentale huis nog te wachten op een volgende bestemming. Het pand 15A herbergt al twee decennia het uitzendbureau Manpower.

Links vooraan op de foto ligt een tweekapper (Keizersgracht 10-12). Hier woonden in 1920 dokter A.J.H. Kramer en Rijksbelasting-ontvanger K.J. Fischer.
Tegenwoordig is het mooie metselwerk door de witkwast verpest. Er zitten nu de uitzendbureaus Flexpoint en Technicum.

Daarachter (Keizersgracht 8) ligt de villa die sigarenfabrikant P.J. van Hussen in 1912 bouwde. De vanuit de Betuwe geïmmigreerde ondernemer was een van de firmanten van de grote Abonné-fabriek die aan de Parallelweg langs het spoor lag.
Later zaten er notarissen in (J.J. Heijst, A.A.M. van Stekelenburg).
De villa werd onlangs grondig opgeknapt en werd ook weer ingepikt door de uitzendbranche: eerst Miles to Work en nu MRI, uitzendbureau voor de hogere functies.
Tegenwoordig heet het pand Villa Artemis, geinspireerd op de twee vergulde hertenkoppen op de gevel.

Vliegtuigcrash in de Zeelsterstraat

2009-12-23T14:24:00.003+01:00

Zaterdag 22 september 1956 was een dag die menig Eindhovenaar zich nog lang zou heugen. Straaljagerpiloot Arie de Jong was op weg naar luchtmachtbasis Welschap toen zijn toestel in Strijp op een woonbuurt neerstortte. Er werd beweerd dat hij laag vloog om zijn vrouw te groeten en zich verkeek en met noodlottige afloop de daken raakte.

Op de foto zien we de Spar-kruidenier H.C. Smulders aan de Zeelsterstraat waar het toestel het dak raakte. Het toestel kwam op de grond op het veldje aan de erachter liggende Bergen op Zoomstraat (waar de piloot met zijn vrouw even verderop woonde).
Een geluk bij het ongeluk was dat het een stralende zaterdagmiddag was. Niet veel mensen waren thuis. Velen waren op pad om naar het bloemencorso te gaan kijken. Behalve de piloot was er slechts één dode, ene meneer Kortooms die achter zijn huis aan de Bergen op Zoomstraat aan zijn brommertje aan het sleutelen was.

Dat piloot de Jong later met militaire eer begraven werd, viel niet bij iedereen goed. Maar volgens defensie was de piloot niet de onverantwoorde stuntvlieger die zijn vrouw wou groeten, maar had het toestel motorpech gehad.
De weduwe de Jong-van Bronkhorst trouwde enkele jaren later met een voormalige collega van haar man. En in 1965 sloeg het noodlot wederom toe: ook haar tweede man verongelukte met zijn straaljager, ditmaal bij een demonstratie stuntvliegen bij een vliegshow.

De huizen aan de Zeelsterstraat (bouwjaar 1930) waren zwaar gehavend, maar konden weer worden hersteld. Tegenwoordig is het voormalige kruidenierspand, Zeelsterstraat 162, een gewone woning.

Link naar allerlei ooggetuigen-verhalen.

Mensfort

2009-12-16T09:53:00.003+01:00

Mensfort is een buurt die omstreeks 1958 op de tekentafel lag. De Woenselse buurt werd gebouwd op een stuk akkerland dat oorspronkelijk aan de noordkant lag van het gehucht Frankrijk (waar nu de Frankrijkstraat is). De naam voor het nieuwbouwproject was enigszins misplaatst, want Mensfort was een gehucht dat op de plaats van de huidige Achtse Barrier lag, meer dan 2 kilometer noordelijk van de nieuwbouw Mensfort verwijderd.

De meeste woningen werden er in 1960-1964 opgeleverd. Eind 1967 telde de jonge buurt van zo'n 1280 woningen maar liefst 5002 inwoners: een gemiddelde van 4 inwoners per woning. Dat aantal liep vervolgens terug (de buurt wordt ouder, kinderen verlaten het huis) tot een minimale omvang van 2740 inwoners anno 2000. De woningvoorraad was inmiddels opgelopen tot over de 1400 (invulling van voormalige kerk- en schoolterreinen).
Tegenwoordig zijn er weer wat meer jongere gezinnen. De laatste jaren stabiliseert het inwonersaantal zich rond de 2900.

We staan hier op de Dr. Berlagelaan en kijken de Hendrik Staetslaan in richting oost. Het meest linkse huis is Dr. Berlagelaan 138, de rij links is Hendrik Staetslaan 43-63 en rechts zien we de rij 20-44.
Achter in de straat zien we het winkelblok met (omstreeks 1985) achtereenvolgens Albert Heijn (later Gruma, Spar), de Etos, groentenspeciaalzaak Van Wijk (vroeger Jamin), huishoudzaak van B. van Tijn (later video), de openbare bibliotheek (later boetiekje), de bakkers Houben (eerst) en (later) Michiels (nu pizza's), Zeg het met Bloemen, de autorijschool De Kempen en Ligtvoet schoenen (vroeger kleding, nu Marokkaanse super).

Op de foto van 1966 zien we op de achtergrond de toren van de Judas Taddeuskerk. Nu staat daar een nieuw appartementengebouw.

Mevrouw Foekens woonde 70 jaar in de Sparrenstraat

2009-12-06T19:58:00.006+01:00

De Sparrenstraat is een kort straatje in Drents Dorp. De woningen zijn in 1927 door de N.V. Philips gebouwd. Over de straat is verder weinig te melden. Ik vond geen berichten in de archieven en oude kranten. Het lijkt wel alsof er 80 jaar niet is geleefd.

De foto is aan het eind van de straat genomen, vanaf de Eikenlaan. De bijzondere woningen met voorportalen (huisnummers 33 en 34) zullen bij de wijkvernieuwing van Drents Dorp niet worden gesloopt. Of dat ook voor de 38 andere huisjes van de straat geldt, weet ik niet. Het ziet er nu nog wel allemaal goed uit. Dat heb je als een woningbouwvereniging haar bezit goed verzorgt. Voor 400 euro per maand kun je er een tussenwoning huren.

In het kader van Digistein doet men zijn best de hele straat op internet actief te krijgen. Op deze site zijn de bewoners van nu te vinden.

Ik ging terug in de tijd en vond in het adresboek van 1934 de eerste bewoners. Daarbij zijn veel immigranten die door Philips binnen zijn gehaald. Gezien de familienamen uit Groningen en Drenthe, maar ook allochtonen uit Slowakije of Hongarije.
Het was een straat van starters. Velen waren nog maar pas getrouwd. Een van die eerste bewoners (mevrouw Foekens van nummer 20) zou er bijna 75 jaar blijven wonen!

1 Arie Boer, grondwerker
2 ?
3 Ja. Scharff, stopster, HHC Vos, fabrieksarbeider, G. Deijkers, kantoorbediende, L. en M. Deijkers, fabrieksarbeiders
4 Popko Biel, onderbaas (een echt Groningse naam!), gehuwd met Antje de Haan
5 Antoon Biesters, fabrieksarbeider, gehuwd met MJF Renders
6 P. Kraus, glasblazer
7 Th.J. Megens, fabrieksarbeider, gehuwd met JJ van der Linden
8 J. Lenting, fabrieksarbeider
9 R. Kraus, glasblazer
10 J. Mikesz, glasblazer
11 Jan Kalsbeek, electricien, gehuwd met Trijntje Moed
12 A. en J. Kraus, glasblazers
13 Ge. van den Hoofdakker, fabrieksarbeidster en H. Peterse, fabrieksarbeider
14 ?
15 A. Kainringer, glasblazer
16 L.A. Pepers, arbeider, gehuwd met J.C. Heijink
17 J.C. van den Hurk, onderbaas
18 B. Hauer, glasblazer
19 ?
20 Berend Foekens, glasblazer (weduwe Auguste Maria Foekens-Lameraner woonde hier nog als 90-jarige omstreeks de eeuwwisseling!)
21 ?
22 G.J. van den Heuvel, stoker machinedrijver
23 K. Kalsus, vloerlegger en K. Szabo, sjouwer
24 H.N. der Kinderen, fabrieksarbeider, gehuwd met M.A. van Kessel
25 M.H. de Klijn, machinemonteur, gehuwd met J.P. van Minderhout
26 J.H.C. Jansen, fabrieksarbeider
27 ?
28 M.J. Bergmans, magazijnmeester en L.G. Boller, werkmeester
29 Jan de Haan, melkventer
30 ?
31 G.B.J. Gerwers, metaaldraaier
32 P. Lehman, draaier, T. Schuller, gereedschapmaker
33 J. Schut, fabrieksarbeider
34 Jan Harhuis, glasblazer, gehuwd met Gerritje Pieterse
35 Antoon Prihoda mechaniker, gehuwd met F.K. Reidinger
36 L.J. Hulst, instrumentmaker, gehuwd met A.J.J. van der Burg
37 M.G.A Roijackers, machine-bankwerker
38 H.A.R. Jans chef-kantoorbediende
39 M.A.J. Geven, pakker
40 B.H. en N. Scholte, fabrieksarbeiders en wed. J.G. Scholte-Muller zonder beroep

Den Elzent: letterlijk een puinhoop

2009-12-02T16:25:00.004+01:00

Verzorgingshuis "Den Elzent" werd omstreeks 1960 gebouwd aan de Alberdingk Thijmlaan 28. Een r.-k. woonzorgcentrum voor ouderen met 102 kamers en een grote kapel.
Op de ansicht van 1966 zien we het complex vanuit een terrasje van het Stadswandelpark. De kapel met prachtige hoge gebrandschilderde ramen zien we aan de rechterzijde.

Alles is inmiddels alweer gesloopt. Het is letterlijk een grote puinhoop.

De kamertjes voor de ouderen voldeden niet meer aan de huidige eisen van huisvesting van ouderen. Het is dan handiger om alles maar te slopen en iets nieuws te bouwen. Het complex kwam in 2006 -op wat antikraakbewoning na- leeg te staan en in de zomer van 2009 gingen de slopers aan het werk. De onderste foto toont de situatie van november 2009: er rest nog slechts een hoop puin.

Er komen nu 54 zeer luxe 'zorgappartementen'. De capaciteit is dus gehalveerd.
Een kapel zal er bij het nieuwe zorgcentrum niet meer komen, wel fitness, horeca en ondergronds parkeren.
De prachtige gebrandschilderde ramen van de oude kapel zijn gelukkig wel behouden. Welke nieuwe bestemming ze krijgen weet ik niet.

Marktstraat en Markt

2009-11-28T20:55:00.003+01:00

Deze foto is genomen op het punt dat sinds mensenheugenis hét centrale punt van de stad is geweest. Hier komen de wegen naar 's-Hertogenbosch, Antwerpen en Maastricht samen en ligt de toegang tot de markt van de stad Eindhoven.
Op de ansicht van 1921 kijken we richting de Markt. Links is de Demer, rechts en de Rechtestraat. Op de achtergrond zien we in de verte de Nieuwstraat die op de Vestdijk uitkomt.

Een hele horde volk poseert op straat, waarbij ze een eerbiedige afstand bewaren tot de politieagent die waarschijnlijk nodig was om het drukke verkeer te regelen. De Vestdijk en de Wal waren toen nog geen doorgaande route en alle noord-zuidverkeer moest hier langs.

Het verbindingsstukje tussen dit kruispunt en de Markt heet tegenwoordig de Marktstraat. Voor 1930 hoorden de adressen nog bij de Markt⁽¹⁾. Zo'n 100 jaar geleden was deze hoek van de markt ook wel bekend als "Hoendermarkt", maar dit werd niet als officiële straatnaam gebruikt.

Er is hier sinds 1921 veel veranderd.

Linksvoor op de hoek lag vroeger café Limburgia en daarachter een winkel (middelste zonnescherm) waar Heerenmode te lezen staat. Dit was de opvolger van lederzaak Promper die er tot 1919 zat en voorganger van horloger Eijck die er omstreeks 1925 begon. Omstreeks 1954 is Limburgia gesloopt (oorlogsschade?) en heeft Frans Eijck zijn winkel naar de hoek toe uitgebouwd. Tot omstreeks 1985 bleef het de juwelierszaak van Eijck. Tegenwoordig zit in het grote hoekpand de chique juwelierswinkel van Pijnenburg.

Achter Pijnenburg zien we een pand met 5 traveeën dat ook op de foto van 1921 nog te herkennen is, al was het toen een etage lager. Eigenlijk zijn het twee heel oude huizen die in 1921 alle twee door Van de Water's schoenenzaak zijn gebruikt. De historie van de huizen is volledig gedocumenteerd in het boek "Eindhovens Verborgen Verleden"⁽²⁾. De schoenenzaak bleef tot 1988 op huisnummer 6. Op 4A (het rechterdeel) zat toen Wildenberg sportmodes. Daarna kwam er een hele rits van kleding- en sportmodezaakjes in de twee huizen: Bubbels (1988-92), Spill Fashion (1989-90), Naf Naf (1991-92), Springgarden (1998), Impressions (2001), Coach (2005 tot nu), Jackpot (2001 tot nu).

Op de foto van 1921 zien we achter Van de Water's Schoenbazar nog het sigarenwinkeltje Flor Fina van Van de Ven en (puntgevel) de kledingzaak van D. de Jong. Tegenwoordig is het één winkel, The Store. Daar eindigt de Marktstraat en begint de huidige Markt.

⁽¹⁾ Het hoekpand Limburgia was toen het in 1954 gesloopt werd Marktstraat 10. Voor de vorming van Groot Eindhoven in 1920 was het Markt 2, daarna werd het Markt 27.
De huizen van schoenenzaak Van de Water waren oorspronkelijk Markt 4-6 en het werd na 1920 omgenummerd naar Markt 29. Na 1934 werd het Marktstraat 6.

⁽²⁾ Jos en Bauke Hüsken, Eindhovens Verborgen Verleden, Uitgeverij Aprilis, 2006, isbn-10 90.5994.053.9

Tersteeg's Roostenplein

2009-11-24T21:07:00.007+01:00

Bovenste foto is van omstreeks 1930 van -wat toen heette- het Roostenplein. Het plantsoen op de voorgrond is net aangelegd en nog kaal. Het ontwerp (1929) was van de Naardense tuinarchitect D.F. Tersteeg, een man die door Anton Philips naar Eindhoven was gehaald. Tersteeg richtte het plein volgens een strak, symmetrisch schema in. Toen bleek dat er op deze plek een niveauverschil was, vond hij dat het eigenlijk geëgaliseerd moest worden. Maar dat was te kostbaar, dus liet men het maar zo.
Dat het grasveld afliep, kwam achteraf goed uit: zo had de jeugd in de winter een prachtige glijbaan om te sleeën.

Op de foto zien we de jonge bebouwing rond het plein. Uiterst links ligt de Hortensiastraat. Op de hoek naar de Primulastraat is een open plek. Hier zou in 1933 de winkel van Veldhoen komen. De zijgevel die we zien is van café Torenzicht.
Uiterst rechts staat de in 1929 gebouwde toren van de Gerardus Majellakerk te pronken.

Het Roostenplein werd in 1945 omgedoopt tot St. Gerardusplein.

Achteraan in de verte de rij winkels St. Gerardusplein 13-17 waarvan bij een aantal de mooie baksteen helaas wit werd geverfd.
Het plantsoen heeft de opzet van 1929 behouden. De paden lopen nog ongewijzigd. Het witte grind (wat Tersteeg destijds een miskleun bij de uitvoering vond) heeft plaats gemaakt voor asfalt en de bomen hebben niet meer de symmetrische opstelling die Tersteeg nodig vond. Maar mooi zijn de kastanjes en beuken wel.

Woensel: Wilhelminalaan wordt Weverstraat

2009-11-18T13:41:00.004+01:00

De bovenste ansicht is van 1912. Wat was Woensel toen nog mooi! Een vriendelijk straatje met een dorpse aanblik. Hoe anders ligt het er tegenwoordig bij...
Wat toen de Wilhelminalaan heette, dat stuk straat van 1912 is er wel nog steeds. Het heet er nu Weverstraat en alle woningen zijn inmiddels vervangen.

Op de oude ansicht zien we links de arbeiderswoningen die de gemeente Woensel in 1900 had laten bouwen. Aan de rechterzijde zien we de huizen die Philips in 1909 liet bouwen. Dat was het allereerste woningbouwproject van de N.V., in de decennia er na zouden nog duizenden van zulke Philips-woningen volgen.
De Wilhelminalaan liep van de Kruisstraat door de velden naar de Broekseweg. Toen Woensel werd geannexeerd werd de straat omgedoopt in Weverstraat, want anders werd het verwarrend met het Wilhelminaplein dat al in Eindhoven lag.
Links, voor de rij witte woningen gaat men de Spinnerstraat in.

De mooie witte woningen aan de linkerzijde en het karakteristieke winkelpand rechts hebben er nog heel lang gestaan. In 1965 werd de Weverstraat hardhandig doorsneden omdat de Montgomerylaan met zijn flats met de Fellenoord moest worden verbonden, waarbij het achterste deel van de Weverstraat geamputeerd werd.
Wat de bestuurders een jaar of 10 later bezield heeft om deze historische woningbouw ook maar te slopen, snap ik niet. Deze woningen hadden met een opknapbeurt toch makkelijk een gemeentelijk monument kunnen worden. Maar nee, het werd platgegooid en er kwam in 1980 een paar rijtjes fantasieloze nieuwbouw voor in de plaats.

Het pleintje bij Rodenbachlaan en Potgieterstraat

2009-11-10T21:33:00.004+01:00

Eerder had ik al een foto van het end van de Potgieterstraat in 1936, dit hier is een foto van het begin van de straat in 1952.

Links het hoge blok is Potgieterstraat 3-11, het maakt deel uit van de monumentale woningbouw van de Helmerslaan en omgeving. Achter het huizenblok ligt de zijstraat Binnewiertzstraat (het mooiste straatje van de Schrijversbuurt).

Het huis uiterst rechts met puntdak ligt aan het eind van de Rodenbachlaan. Dit pand (Rodenbachlaan 30) werd omstreeks 1936 gebouwd.
Het werd eerst bewoond door het pasgehuwde echtpaar J.H. van den Berge-de Jong uit Den Haag. Hij was werktuigbouwkundig ingenieur. In 1951 woonden ze er nog.
Van 1972 tot 2006 was het de woning van het echtpaar W.H. de Hoop-de Vries. Hij was een bouwkundig ingenieur, zij een psycholoog.
Onlangs zijn er weer nieuwe mensen komen te wonen. De voortuin, die de bijna 80-jarige mevrouw de Hoop wat had verwaarloosd, richtte de nieuwe eigenaar opnieuw in door een gazon van kunstgras aan te laten leggen! Ook houtwerk en ramen werden vernieuwd, misschien ook met kunststof maar dat is dan niet te zien. De oorspronkelijke indeling van ramen bleef mooi gehandhaafd.
Op grond van de geschiedenis van eerdere bewoners verwachten we dat de nieuwe mensen tot kort na 2040 op Rodenbachlaan 30 zullen blijven wonen. Misschien dat het plastic gazon dan wel een keer gemaaid is.

De W-hal wordt niet gesloopt

2009-11-04T20:56:00.003+01:00

Op de ansicht van 1966 zien we de toen nog pasgebouwde THE, Technische Hogeschool Eindhoven. Nu heet het TU/e met de U van universiteit.
Linksvoor is de hal van Werktuigbouw, dat was in 1959 het eerste gebouw dat op de TH-campus werd neergezet. Daarachter het Hoofdgebouw van 1963. Beide gebouwen waren een creatie van architecten Sam van Embden en Jacques Choisy. Kenmerkend voor hun ontwerp waren de loopbruggen die alle gebouwen van de universiteit met elkaar verbinden. Op de foto zien we de loopbrug die van de W-Hal naar E-Hoog leidt.

Behalve het oudste gebouw van de campus is de W-hal ook een soort van knooppunt van loopbrug-wegen. Iedereen die van Hoofdgebouw of Auditorium naar een van de faculteitsgebouwen moest, kwam hier langs. Door de gang op loopbrugniveau zag je in de W-hal beneden de technici aan hun machines knutselen. Het rook er naar olie en metaal.

Het recente plan om deze hal te verbouwen, stuitte op veel verzet. De hal met het unieke dak, de laatste overgebleven Embden/Choisy-hal, zou gesloopt gaan worden. Met succes kwam een actiegroep in het verweer. Het wordt nu geen sloop, maar een aangepaste verbouwing waarbij het uiterlijk intact blijft.

Kleine Berg en de moord (?) op Levano

2009-10-24T21:08:00.005+02:00

Op deze foto kijken we de Kleine Berg in vanaf de splitsing met de Bergstraat. Op de foto van 1901 zien we vooraan een drietal imposante huizen dat er nog steeds staat: linksvoor de rijkversierde gevel van het huis dat steenhouwer Van der Mark in 1890 liet bouwen (nu stripwinkel Eppo) en rechtsvoor twee statige, rond 1880 gebouwde herenhuizen. In het voorste (tegenwoordig eetcafé De Baron) woonde enige jaren veehandelaar Herman Levano. Verderop volgt het verhaal van diens droeve levenslot.
Verderop de Kleine Berg was het honderd jaar geleden een aaneenschakeling van lagere huisjes van middenstanders en ambachtslieden. Huisjes die inmiddels praktisch allemaal afgebroken zijn en vervangen zijn door grotere woning/ winkels.

De drie grote herenhuizen vooraan op de foto hebben inmiddels alle drie de status van monument. Details over deze panden staan hieronder.

Kleine Berg 33-37
Links zien we het imposante huis dat J.P. van der Mark in 1890 bouwde. Dat hij steenhouwer was mocht iedereen weten: de hele gevel werd overdadig versierd. In de volksmond heette het huis al gauw de Kleine Sint-Jan. In 1910 emigreert Van der Mark naar Chicago.
Een groot deel van de gevel is nog steeds in oude staat. Het pand is rijksmonument.

Na Van der Mark zat hier varkensslager P.M.Chr. van den Broek. In 1926 waren in dit pand nog 3 slagers actief: zijn zoon P.A.L. van den Broek en verder G.J.J. Bannenberg en B.W. Bouhuijs. Van der Broek liet het pand van winkel en woonhuis in 1928 verbouwen. Mogelijk kreeg toen de benedenverdieping de huidige winkeletalage. De winkel Kleine Berg 33 werd overgenomen door slager Bannenberg. Hij zat er in ieder geval nog in 1953. In 1968 was hier de woninginrichtingszaak Rust Roest die adverteerde met Pullman matrassen.
In 1978 opende op 33 het "Strip- en boekenantikwariaat Eppo" en die zaak zit er nog steeds. De speciaalzaak van Jos en Mari Huddleston Slater is een wijd en zijd bekend adres, niet alleen voor liefhebbers van strips, maar de laatste tien jaar ook van de de fanaten van Magic the Gathering. Het is een winkel waarvoor mensen speciaal naar Eindhoven komen. In de kelder van de winkel wordt fanatiek Magic gespeeld.
In de rechterhelft van het pand Van der Mark zat tot 1975 slager P.J. van Kollenburg, omstreeks 1975-80 het poeliershuis van Jo van Erp en daarna werd het een Grieks eethuis. Twee decennia heette het Dafnopoulos, daarna 5 jaar Yamas en nu is het balkanrestaurant Mala Gora die op Kleine Berg 35 het eten verzorgt.
Het pand van der Mark is sinds jaar en dag gesplitst. Behalve de twee winkels zijn er ook nog 2 deuren voor de bovenwoningen (adressen 33A en 37).

Kleine Berg 26
Het huis dat vooraan rechts gedeeltelijk te zien is, werd in 1878-79 gebouwd. Wie er aanvankelijk woonde, weet ik (nog) niet.
In 1912-1921 woonde hier de veekoopman Herman Levano. Hij heeft het huis flink verbouwd waarbij de voorgevel waarschijnlijk zijn andere indeling kreeg (met balkon).
Over Levano's (trieste) leven heb ik vrij veel gegevens kunnen vinden. Hij kwam uit een Portugees-joodse familie uit Gymnich (Duitsland). Met zijn broer Benedikt had hij fortuin gemaakt met de exportslachterij Wijnbergen en Levano's. Jacob Wijnbergen was zijn zwager die met zijn zuster Johanna was getrouwd. Oorspronkelijk was de firma gevestigd te Gestel (op de plaats waar nu de Heilig Hartkerk staat), maar vanwege stankoverlast verhuisden ze het bedrijf naar Boxtel.

Benedikt overleed in 1920 op 48-jarige leeftijd. Krap drie maanden later overleed ook de 52-jarige Herman. Zijn lijk werd opgedregd uit het Eindhovensch Kanaal, en daarbij bleken zowel zijn benen als ook zijn armen met touwen aaneengebonden. "Moord", zo concludeerde Sherlock, en zo verscheen het bericht direct in de landelijke pers.
Een dag later werd die voorbarige conclusie veranderd in "zelfmoord". Levano zat financieel aan de grond en bleek een dag eerder al een zelfmoordpoging gedaan te hebben. Het uitgebreide krantenverslag over deze zaak (Eindhovens Dagblad, 16-1-1921), met daarin alle details over het politie-onderzoek, heb ik op een aparte pagina ondergebracht.
Kort na de dood van Herman en Benedikt overleed ook medefirmant Jacob Wijnbergen in 1922, 51 jaar oud. Het vleesbedrijf werd overgedaan aan Van Zwanenburg in Oss.

In 1926 is Kleine Berg 26 de woning van sigarenfabrikant F.A.M. van Hapert.
In 1934 was er gevestigd een kantoor van Turmac sigaretten.
In 1975 vinden we hier proeverij-tapperij Bodega Gilbert. In 1985 is er het café met de naam Gay Palace, in 1987-92 café Troost en tegenwoordig is het eetcafé De Baron.

Kleine Berg 28
Het huis daarnaast ziet er nog bijna uit zoals in 100 jaar geleden. Er lijkt alleen een dakkapel bijgekomen. Hier heeft heel lang (1919 tot 1987) drukkerij Gestel gezeten. Voor de woning van lithograaf Dirk Gestel, achter het bedrijf. Een groot bedrijf met omstreeks 1980 nog meer dan 100 werkzame personen.
In 1988 heeft zich hier de Heremiet gevestigd. Een winkel in zweverige boeken en muziek die er tot voor kort nog zat.

Schrijversbuurt buiten de rondweg

2009-10-21T21:26:00.005+02:00

Dit is de Poelhekkelaan, we kijken in de richting van de Aalsterweg. Aan het uiteinde zie je de kerktoren van het Gerardusplein. De zijweg linksvoor is de Jacques Perkstraat.
Poelhekke en Perk waren schrijvers. Maar dit deel wordt niet meer de Schrijversbuurt genoemd. Onlangs kreeg de buurt de naam Genneperzijde, daarvoor heette het stuk tussen rondweg, Aalsterweg en Tongelreep fantasieloos "Poelhekkelaan e.o.".

Linksvoor is de tweekapper Poelhekkelaan 4-6, een bouwsel van 1934 in opdracht van J. Beekman en (rijksambtenaar) H. Reininga. Daarachter ligt Poelhekkelaan 2 (1932, B.M. van Heijst, een gasfitter?!) en daar weer achter het hoekpand Aalsterweg 226 (1933 gebouwd).
Aan de rechterzijde zien we vooraan met doorgeschoten zadeldak Poelhekkelaan 3 (1934, W. Gast) en daarachter de tweekapper Aalsterweg 228-230, een gemeentelijk monument. Op 230 woonde Maarten Elkerbout, een verzetsman die in Kamp Vught de dood vond, twee weken voor de bevrijding van Eindhoven.
Het puntdak in de achtergrond is van de tweekapper Gerarduslaan 2-4.

Het zijn grote huizen. Aan de ene kant de drukke Aalsterweg met dat kruispunt met stoplichten waar het vele vrachtverkeer met remmen en optrekken voor veel lawaaioverlast zal zorgen. Aan de andere kant ligt de rust van de Tongelreep en het groengebied Genneper Parken.
Al met al kan hier een aardige prijs voor een huis gemaakt worden. Nummer 4 (half vrijstaand) stond onlangs voor 499.000 te koop, nummer 3 (vrijstaand) moest zelfs 915.000 opleveren, al is dat met de recessie inmiddels tot 885,000 gezakt. Het halfvrijstaande Aalsterweg 230 kost 'slechts' 375.000 euro.

Mauritsstraat met Marathon

2009-10-12T22:00:00.006+02:00

Er bestaan niet veel ansichtkaarten met afbeeldingen van het Vonderkwartier. Dit is een van de zeldzame waarop we de Mauritsstraat zien. De huizen werden in 1933 gebouwd, de kaart is van 1936. We zien de grote huizen met de brede puntgevels die zo kenmerkend zijn voor de woningen van het Vonderkwartier.

Op de foto zien we de kruising met de Willem de Zwijgerstraat. Het rechter hoekhuis is Willem de Zwijgerstraat 24. Hier zat het Woningbureau van W.H. Ottenheim. In 1980 zat Ottenheim hier nog. Later werd het de makelaardij van zijn schoonzoon.
Aan de rechterzijde zijn verder de woningen Mauritsstraat 57-73. Daarachter is een open veld. Hier zou iets later de Textielschool verrijzen. Een school die inmiddels alweer verbouwd is tot een appartementencomplex.
Aan de linkerzijde zien de rij woningen Mauritsstraat 26-62 (vooraan het grote huis is 60-62). Op nummer 50 is schrijfster Doeschka Meijsing in 1947 geboren. Pa was commies bij de gemeente. Ze verhuisden in 1951 naar Haarlem, waar pa het tot gemeente-secretaris schopte. Doeschka schreef later nog een mooi nostalgisch gedicht over de Mauritsstraat met de lindebomen.

In de verte is nog vaag het kenmerkende torentje van Mauritsstraat 10-12 te zien (lang bekend als de Dansschool van Need).
Aan het eind van de straat is op de achtergrond de Julianastraat te zien.

Was de Mauritsstraat in 1935 een rustige, gedistingeerde straat, na de oorlog is dit nogal veranderd. Er waren wat bommen gevallen, waarbij onder meer huizen aan het eind (Julianastraat) verdwenen. Tegenwoordig staat daar nu het appartementencomplex aan de Vonderweg. Later (1960-65) werd de Mauritsstraat onderdeel van de drukke binnenring, waarbij de lindebomen van Doeschka Meijsing werden gekapt en de straat doorbroken werd om met Edenstraat en Vonderweg verbonden te worden.

Om tegenwoordig een foto van dezelfde locatie te maken, is een wat hachelijke zaak. Je moet midden op de drukke rijbaan gaan staan. Het kwam me daarom goed uit dat dit punt 1x per jaar voor verkeer wordt afgesloten om de marathonlopers vrij baan te geven.

Op de onderste foto's zien we net de kopgroep doorkomen. Er zat bijna 15 km op en er waren alleen nog Kenianen vooraan. Vooraan de hazen die de toplopers uit de wind hielden. Winnaar Geoffrey Mutai, die het parcoursrecord 2.07.00 zou lopen, zit op de tweede rij. Aan de zijkant kunnen we (rode shirts) James Rotich (zou als 7^e eindigen) en Philip Kanda (9^e) zien lopen.

Met veel dank aan Jan Spoorenberg voor de gegevens en de ansicht

Panorama vanaf de Lichttoren (2)

2009-10-07T21:44:00.004+02:00

In een eerdere aflevering had ik het uitzicht vanaf de bovenste verdieping van de Lichttoren: de situatie nu vergeleken met die van 1924.
Er was nog een foto die ik die dag kon maken. Een paar etages lager, op wat nu het gemeenschappelijk balkon is voor de bewoners van de lofts in de Lichttoren, kon ik dezelfde foto maken als de ansichtkaart van 1931 van de "Philips Hoofdkantoorgebouwen".

De Bruine Heer is in die 80 jaar wel veranderd.
Het mooie noordelijke front is nu helemaal verdwenen door de latere aanbouw van gele baksteen. Dat heeft te maken hebben met oorlogsschade. Er zijn hier heel wat bommen gevallen en het hoofdkantoor is na de oorlog eigenlijk geheel herbouwd. Daarbij kreeg het aan de noordzijde helaas een ander aangezicht.
Wat de oorlog ook niet overleefd heeft, is het hoge glazen dak. Een dak als van een atrium dat binnen een mooi lichteffect moet hebben gegeven. Vanaf de straat was deze glazen muts trouwens goed te zien. Het zou mooi geweest zijn als ze dat atrium bij de recente herinrichting weer terug hadden laten komen.

Leenderweg

2009-09-30T11:21:00.003+02:00

Deze ansicht van de kruising van de Leenderweg met de Korianderstraat (links) en de Kerstrooslaan (rechts, buiten beeld) is van 1966.
De meeste huizen zijn omstreeks 1929-1933 gebouwd.

Rechts zien we een nieuwer blok: onder (Leenderweg 254-258) zijn winkels, boven (toegang aan de zijstraat, 1e Bottelroosstraat 2-8) is een viertal appartementen. In het winkelblok zaten in 1975 Etos drogisterijen en S-Discount. De Etos (Leenderweg 258) zit er nu nog altijd. De andere winkel is Albert Heijn geworden (1982-87) en daarna Rabobank. Omstreeks 2003 is de bank gereduceerd tot pinautomaat en de overblijvende ruimte werd als winkel verhuurd. Nu zit daar de sanitairzaak Elegance Badkamers (Leenderweg 254).

Links op de hoek met de Korianderstraat zien we een mooie hoge, opvallende gevel. Het adres is Leenderweg 285 en in het grote huis hebben lang kamerbewoners gezeten. Omstreeks 1995 heette het hier Studentenhuis Mediph. Tegenwoordig is het een 12-kamers budgethotel, "Woonhotel Eindhoven", al noemen gasten het in hun beoordeling op internet het "meer kamerverhuur dan een hotel".

Het is hier altijd een drukke kruising geweest. Nu staan er stoplichten, in 1966 was dat blijkbaar nog niet nodig. Maar ook toen moest alle verkeer richting Maastricht langs dit punt.
Op de foto van 1966 zien we trouwens vooraan een Goggomobil geparkeerd.
Een beetje vreemd vond ik dat er op deze kruising bankjes zijn neergezet. Wie gaat hier nu gezellig op een drukke kruising zitten? Toch staan de bankjes van 1966 er in 2009 nog steeds.

Hulstlaan

2009-09-23T13:54:00.003+02:00

In 1919 was Philipsdorp een nieuwbouwwijk. Op de ansicht zien we wat toen de Glaslaan heette. De meeste bewoners werkten in de glasfabriek als glasblazer, glassmelter of glasmaker. Bij de annexatie door Eindhoven werd de straat Hulstlaan gedoopt en de naam Glaslaan werd gebruikt voor de straat bij de glasfabriek.

Op de achtergrond ligt de Frederiklaan. Aan de rechterzijde liggen de huizen Hulstlaan 1 t/m 27, rechtsvoor begint het pad naar de Langdonkenstraat. Links zien we de woningen Hulstlaan 2 t/m 30.

De woningen werden in 1915 gebouwd. Op de oude foto zijn de voortuintjes net afgeperkt. Opmerkelijk is dat de woningen links toen nog niet wit gepleisterd waren, wat niet lang daarna moet zijn gebeurd.
In 1919 was het nog een zeer brede laan met een bomenrij. Tegenwoordig is deels parkeerplaats en deels groenperkjes (die een goeie snoeibeurt zouden mogen krijgen?).
Het eind van de straat wordt nu gedomineerd door het Philips-stadion van PSV.

Panorama vanaf de Lichttoren

2009-09-13T15:43:00.008+02:00

De 48-meter hoge Lichttoren werd in 1920-21 gebouwd door de Amsterdammer Lou Scheffer en de Hagenaar Dirk Roosenburg. Vanaf de toren heb je mooi uitzicht over de stad en dat werd ook meteen gebruikt voor een ansichtkaart. De foto op die ansicht is op zijn laatst van 1924, want anders was het Philips Hoofdkantoor te zien geweest.
De Lichttoren was toegankelijk op de Open Monumentendag 2009 en dat stelde me in staat dezelfde foto van de huidige situatie te maken.

Er is heel veel veranderd. Aan de horizon zijn nog de kerktorens te herkennen, maar daar blijft het zo ongeveer bij. Vooraan rechts zien we het voormalige Philips hoofdkantoor, de Bruine Heer, met de tegenwoordig officiële benaming De Admirant.
Het wegenpatroon -Markt, Demer, Rechtestraat, Vrijstraat- is op de twee foto's nog identiek, maar alle gebouwen lijken vervangen te zijn. Dat geldt inderdaad voor de Demer, links op de foto, die na de oorlogsschade geheel opnieuw opgebouwd werd. De andere drie straten hebben nog wel oude panden die zowel op de foto van 1924 als van 2009 te zien zouden moeten zijn, maar van boven zijn ze niet of nauwelijks te herkennen. Er is veel hoogs tussen, voor, achter of op gebouwd, zodat de oude daken van 1924 in de situatie van 2009 gewoon niet meer te onderscheiden zijn.

Nachtegaallaan, gaan ze de villa slopen?

2009-09-09T16:00:00.003+02:00

De Nachtegaallaan omstreeks 1917. Er staan een paar karren en een grote groep soldaten. Er waren toen veel soldaten in en rond Eindhoven gemobiliseerd. Soms kort op doortocht, soms wat langer ingekwartierd. Waar ze hier in de Nachtegaallaan mee bezig zijn, is niet te zien. Misschien zijn ze buurten bij luitenant-kolonel A.W.A. de Kock-van Leeuwen die daar toen woonde.

Het meest rechtse huis is de villa "'t Rietveld" (Nachtegaallaan 9). Hier woonde het gezin van rentenier B. de Leeuw.
Andere bewoners in dit stuk waren (iets later, omstreeks 1930) Advocaat J.C. Sandick, onderdirecteur bij Picus, Emile de Vlam, textielfabrikant en Peter van der Putt, sigarenfabrikant.

De mooie huizen staan er nog, maar de voorste twee zijn wel erg vervallen nu. Het schijnt dat de grond hier erg vochtig is ("Rietveld" is dus wel een toepasselijke naam) zodat de huizen er erg slecht aan toe zijn. De eigenaars van die twee huizen lijken geen moeite meer te doen om hun bezit te redden. Er is al jaren geen onderhoud meer gepleegd.
Het tweede huis (Nachtegaallaan 7) stond al leeg toen het in november 2007 uitbrandde. En, misschien helaas voor de eigenaar, het brandde niet genoeg af: de Welstandscommissie adviseert om het niet te slopen en op zijn minst de karakteristieke gevel te handhaven. Maar voorlopig gebeurt er weinig met dat advies.

Cocagne's groeistuipen

2009-09-06T20:18:00.003+02:00

Hotel de Cocagne werd in opdracht van Philips Pensioenfonds in 1962 aan de Vestdijk gebouwd. De architect was Rotterdammer H.D. Bakker.
Links zie je een ansicht van 1963. Toen een mooi gebouw dat lijkt te zweven. Hoe anders ziet het er nu uit. Het gebouw werd aan zowat alle kanten uitgebouwd en daardoor zijn de oorspronkelijke ranke contouren verdwenen.

Met al dat uitbouwen werd ook de naam van het hotel opgedirkt: het Grand Hotel de Cocagne. In 1990 werd het overgenomen en werd de naam Dorinth Hotel Eindhoven. Tegenwoordig is Cocagne weer terug, want nu is de naam Hotel Sofitel Cocagne.

In 1965 logeerde Wim Kan op de bovenste etage (kamer 914) en noteerde over het uitzicht over Eindhoven in zijn dagboek "Schitterend uitzicht over niks"...

St. Philomenastraat

2009-09-02T15:12:00.003+02:00

De St. Philomenastraat is het straatje dat de Barrierweg via het Pastoor van Arsplein met de Alard du Hamelstraat verbindt. Onderstaande foto is van het stuk tussen Barrierweg en Van Arsplein. De huizen zijn in 1929-1930 gebouwd.
De oude ansicht zal van 1931 zijn. Aan de rechterzijde werd toen nog gebouwd aan de pastorie.

Links op de hoek is een grote winkel. Op dit adres (Barrierweg 202) zat in 1934 slager J.H. van Lanen, die bleef er tot in de jaren vijftig. Daarna kwam er een bakker. Tot 1992 vond ik hier de brood- en banketbakkerij van Toon Rooijakkers gevestigd. Op de onderste foto (anno 2008) staat er nog steeds 'bakkerij' te lezen, maar het hier geregistreerde Woensels Vlaaienhuis lijkt met vakantie te zijn.
De etalage van de winkel ziet er nog uit als 75 jaar geleden maar de bakstenen van het pand zijn jammerlijk witgekalkt.

Op St. Philomenastraat 16 (bij de poort bij het hoge puntdak) hebben lange tijd fietsenmakers gezeten. In 1934 zaten hier M.C. Boeije (rijwielreparateur) en G. Witvoet (die het enigszins curieuze beroep van rijwiellakker opgaf). Na de oorlog is er sprake van fietsenzaak Trio.
Even verder, net voor de hoek met het Pastoor van Arsplein (Philomenastraat 10) is de kapperswinkel van de broers Leo en Theo de Wit.

De Pias Tien: 's lands lelijkste kerk, volgens AFTh

2009-08-26T13:14:00.007+02:00

Op de ansicht van 1963 zien we de kerk van het Burghplan, de in 1960 gebouwde Pius X kerk aan de St. Petrus Canisiuslaan.
Een kerk, die werd beschreven in de roman Vallende Ouders uit de cyclus De Tandeloze Tijd van AFTh (van der Heijden). Hij beschrijft hoe hij op weg is naar zijn geboortehuis in de buurt Tivoli en twee bushaltes eerder uitstapt, op de brug bij de Jan van Eyckgracht. Op weg naar Tivoli komt hij dan langs deze kerk:

"Ik begon op mijn gemak de St. Petrus Canisiuslaan af te lopen en passeerde al gauw de waarschijnlijk lelijkste kerk van Nederland: de Pius x. De parochianen, anders toch zelf de mensgeworden wansmaak, noemden de kerk de Pias Tien. Als je er pal vóór gaat staan, heeft het bouwwerk ook wel iets van een harlekijn bij wie ze te hard aan het touwtje getrokken hebben. Maar zo half van opzij bezien doet de Pias Tien met zijn rare staketsels die het in de flank extra steun moeten geven nog het meest aan een spin denken."

Verder beschrijft Van der Heijden nog het interieur en hoe hij hier in 1971 een uitvaartdienst mee mocht maken.

Het zal AFTh deugd doen dat de Pius X in 1991 afgebroken werd. De kerk bleek geen solide bouwsel: het dak lekte en vloog in brand in 1963, in 1964 was er stormschade en een jaar later woei het dak er zelfs af. De dakbedekking werd aangepast en de kerk kon toen weer een tijdje mee. Tenslotte werd de kerk gesloten vanwege het teruggelopen aantal gelovigen.
Of AFTh blij zal zijn met wat ervoor in de plaats kwam, valt te betwijfelen. Nu wapperen er vlaggen van een grootgrutter bij een grauw complex wat Burghstate is gedoopt: winkels met seniorenappartementen (Kardinaal de Jongweg 1-69) erboven.

De telefooncel op de hoek van de Guustaaf de Smetstraat is inmiddels verdwenen. De Beppino Sarto-school en de flats aan het St. Eligiuspad en het huizenrijtje aan de Vicaris van Alphenstraat die we op de ansicht van 1963 rechts van de kerk zien, staan er nog maar zijn inmiddels niet meer in beeld.

Van de Grote Berg naar de Kerkstraat

2009-08-24T21:07:00.004+02:00

Dit is een ansicht van omstreeks 1918. De fotograaf staat op het kruispunt van de Groote Berg met de Paradijslaan en kijkt richting Kerkstraat. Halverwege (bij de de bomen) is links de zijstraat de Keizersgracht en begint rechts de Wal.

Aan de rechterzijde stonden vroeger een aantal fraaie panden.
Rechtsvoor, op de hoek met de Paradijslaan, lag de grote villa van linnenfabrikant M.F. van Agt. Daarachter een groot fabriekspand. Boven de poort is Drukkerij De Meierij te lezen. Hier werd de Meiereijsche Courant gedrukt. Op de hoek met de Wal tenslotte de woningen van verzekeringsman Van Boeckel van de Hanzebank en (puntdak) timmerman/ bouwkundige J.H. van de Ven.

Dat rijtje woningen rechts is helaas geheel verdwenen. In 1959 stond het er nog fier bij, maar niet lang daarna werden ze gesloopt om plaats maken voor de rigoureuze modernisering van de binnenstad die de gemeente toen voor ogen stond. De straat werd een flink stuk verbreed en tussen de Wal en Paradijslaan kwam de (tamelijk ongeïnspireerde) nieuwbouw van het Eindhovens Dagblad, de erfgenamen van het Meijereijsche Sufferdje.

De panden aan de linkerzijde zijn nog wel voor een deel authentiek, al is er veel aan verbouwd en is alle oude baksteen helaas witgesaust..
Uiterst links (Grote Berg 16) was lang geleden een logement, tegenwoordig staat er een spiksplinternieuw pand waar o.a. de Stadskappers zitten.
Ernaast is Grote Berg 14, daarvan is alleen de topgevel nog herkenbaar op de ansicht van 1918. De rest is gemoderniseerd. Er zit nu pianohandel 't Klavier; in 1918 was het motor- en rijwielhandel A. Donders.
Grote Berg 12 is op de foto's te onderscheiden aan het sierlijke dakkapelletje. Hier zat anno 1918 varkensslager J. van Amelsvoort. Tot in de jaren 1980 bleef het de slagerij van Van Amelsvoort. Nu is het café Clinique. De oude gevel is nog grotendeels intact.
Ernaast (Grote Berg 8-10) ligt een groot pand wat altijd een vermaard café/ koffiehuis is geweest. In 1918 heette het café 't Paradijs, daarna café Victoria en in 1940 werd het De Karseboom van Piet Giesbers. Inmiddels was de bovenste verdieping flink uitgebouwd. Tegenwoordig heet het nog steeds de Karseboom.
In het volgende pand (Grote Berg 4-6) zit al vanaf 1988 Braziliaans eefcafé Carioca. Daarvoor was het Café van den Heuvel op de Berg, en daarvoor drogisterij Goppel. In 1918 stonden hier andere huisjes waar de modewinkel van Bijl-van Bokhoven was en waar Van Akkerveken agenturen had.

Bloemenplein: doorsnee Eindhoven

2009-08-21T14:59:00.005+02:00

Het Bloemenplein in Stratum is nog zo'n plein dat binnenkort door de Integrale Wijkvernieuwing aangepakt dreigt te gaan worden. Aanpakken betekent dan meestal slopen. Soms wordt er dan wat smaakvols voor in de plaats gezet, soms slaan ze met hun vervangende nieuwbouw de plank mis.
Hoe het met het Bloemenplein gaat aflopen, weet ik nog niet. Er lijken nog geen concrete plannen te zijn. In de recente stukken over wijkvernieuwing lijkt de Bloemenbuurt-Noord, waar het Bloemenplein deel van uitmaakt, overigens weer van de lijst wijkvernieuwingsgebieden te zijn afgevoerd.

De oude foto toont het Bloemenplein omstreeks 1929, gezien vanaf de hoek Ericastraat/ Leliestraat. Op de achtergrond, tussen de twee huizen rijen, zien we Crocusstraat die op de Leenderweg uitkomt. De woningen werden in 1920 gebouwd.

Tegenwoordig wonen er zo'n 70 personen aan dit Bloemenplein. Het is er mooi wonen. De oudste bewoner woont er zelfs al vanaf zijn geboorte, bijna 80 jaar lang!
Van de bewoners aan het plein is 15% van de bewoners 65+'er en 15% is jonger dan 15 jaar en 28% van de bewoners heeft een allochtone achtergrond. Die cijfers zijn precies hetzelfde als het Eindhovense gemiddelde en daarmee is het plein anno 2009 dus de perfecte afspiegeling van de Eindhovense bevolking.

Dommelstraat, 100 jaar geleden

2009-08-07T14:21:00.002+02:00

Een foto van de Dommelstraat anno 1909.

Het grote pand rechtsvoor was in 1900 gebouwd door de Coöperatieve Centrale Boerenleenbank. Daarachter ligt een rij grote herenhuizen tot aan het Stationsplein dat aan het eind te zien is. Vooraan in deze rij woonden o.a. tabakshandelaar en wethouder August Raupp, het gezin van handelsreiziger Stoot en (in de gevel met dakkapel) linnenfabrikant L. de Heer.

De zijstraat links is de Raiffeisenstraat. Op het braakliggend veldje op de hoek zou in 1911 het nieuwe gebouw van de Boerenleenbank komen. Het vorige kantoor aan de overzijde van de straat werd daarna gebruikt door coöperatieve melkinrichting St. Joseph. Ook zetelde de Botermijn er.

Dit deel van de Dommelstraat was vroeger behalve voorname woonstraat ook de plek voor banken: naast de Boerenleenbank zat de Gelderse Kredietvereniging en -op de andere hoek van de Raiffeisenstraat waar in 1909 nog een huisje stond- kwam later de Nederlandse Landbouwbank.
Dat beeld is geleidelijk veranderd. Bewoners verdwenen en middenstanders richtten er winkels in. De laatste jaren werd het ene na het andere pand door de horeca ingepikt. Tegenwoordig is het één groot aaneengesloten uitgaansgebied.

De Boerenleenbank verhuisde naar Fellenoord (en werd Rabobank). Het monumentale pand op de hoek van de Raiffeisenstraat werd onder de overkoepelende naam "Dommel 9" gebruikt door een consortium van welzijnsinstellingen. Het gebouw staat er nog steeds en nu zit café New York ('cocktails, koeien en kreeften') er.
Op de plaats van het oude bankgebouw/ Botermijn werd in 1984 een appartementengebouw neergezet met op de begane grond horeca. Alle voormalige herenhuizen aan de rechterzijde kregen ook een horecabestemming. Het voormalige huis van De Heer (Dommelstraat 24) ziet er nu -hoewel witgekalkt- verder nog goed uit en wordt gebruikt door het sympathieke Boekencafé Schrijvers.

Genderdal

2009-08-05T13:51:00.010+02:00

De buurt Genderdal werd in de jaren 1956-59 gerealiseerd. Vroeger lagen hier slechts de graslanden tussen de Laagstraat en het riviertje de Gender. In een paar jaar werd er een wijk van 1300 woningen uit de grond gestampt waar maar liefst 4500 mensen kwamen te wonen.
De buurt heette aanvankelijk Blaarthem-West. Voor de straatnamen liet men zich inspireren door klassieke componisten.

De ansicht uit 1960 laat het winkelcentrum op de hoek Schubertlaan/ Donizettilaan zien. We kijken de Schubertlaan in. Linksvoor het flatblok Schubertlaan 1-35, rechts achter de winkels de rij woningen Schubertlaan 20-46. De zijstraat ertussen is de Bellinistraat.

Voor het winkelcentrum stond een telefooncel, iets wat in het huidige straatbeeld verdwenen is. De lantaarnpaal op de voorgrond staat nog even scheef als 50 jaar geleden.

De winkels die we rechts zien, waren achtereenvolgens (beginnend achteraan):

Schubertlaan 16 heeft een groot uithangbord voor Karel I sigaren, dit moet sigarenwinkel Havanna zijn geweest die er maar liefst 35 jaar heeft gezeten. De laatste 15 jaren hebben het hier verschillende ondernemingen geprobeerd. Nu staat er Piekfijn Kappers op de etalage.

Schubertlaan 14 was een slijterij die d'Oranjeboom was gedoopt (we zien in 1960 een fietsenrek en vlag van het biermerk). De slijter werd na twintig jaar opgevolgd door Pizza Pronto. Sinds 1995 zit er het Turkse eethuis Efes.

Op nummer 12 zat schoenenzaak Spierings en Van Vugt. In de periode 1980-95 was het Tiri Jeans Shop. Wat er nu zit, is me niet duidelijk.

Op nummer 10 zat de drogisterij van P. Verhoeven. De winkel bleef er tot omstreeks 1985. Tegenwoordig zit hier schoonheidssalon Annie Verhoeven (familie?).

Wat in 1960 op huisnummer 8 zat, weet ik niet, maar omstreeks 1990 was er een videotheek. Tegenwoordig is het Marym, een exotische kruidenier.

Op Schubertlaan 6 heeft van alles gezeten: pianohandel Het Klavier (1975), kapsalon Brutsaert, stoffenhuis Timmers, café-club Happy Days, F&Y Speelgoed, Ketelaars parket en tegenwoordig Moonlight schoonheidsinstituut.

Schubertlaan 2 en 4 zijn op de foto niet in beeld. Zij waren vooral bekend als Westlands Bloemenhuis c.q. radiozaak Van de Ven en later kapsalon José. Op de hoek is het nu een tweedehandszaak: het Pandjeshuis.

Tegenwoordig wonen er 2800 inwoners in de inmiddels 1500 woningen van Genderdal. Maar verloedering dreigt. De buurt gaat achteruit en scoort nu zelfs als een van de 7 slechtste buurten van Eindhoven (buurtthermometer 2008). Genderdal heeft het label Wijkvernieuwingsgebied opgeplakt gekregen.

Tongelre, lang geleden

2009-07-28T21:07:00.005+02:00

Een ansicht van omstreeks 1915 van het Raadhuis(je) van Tongelre.
Het raadhuis was in 1911 gebouwd. Te oordelen naar de omvang zal de toen zelfstandige gemeente van ruim 2500 zielen niet veel ambtenaren hebben gehad en de raadsvergaderingen moeten een bijzonder knusse aangelegenheid zijn geweest.
Het raadhuis lag aan een zanderig weggetje en het aangrenzend grasveldje noemde men een Marktplein.

Tegenwoordig heet de straat hier 't Hofke. Het ziet er nog steeds knus en vriendelijk uit.
Het raadhuis heeft na de annexatie door Eindhoven o.a. dienst gedaan als agrarische school en later als buurthuis. Ze hebben een eigen site.
De huisjes die je op de oude ansicht op de achtergrond te zien waren, zijn in 1972 vervangen door een fantasieloos rijtje nieuwbouw ('t Hofke 26-34).
Van een Marktplein is geen sprake meer.

Luchthavengebouw Meerhoven

2009-07-15T13:47:00.006+02:00

In de vorige aflevering het verhaal over de begindagen van de Eindhovense aviatiek. Wat uiteindelijk leidde tot de opening van vlieghaven Welschap in 1932.
De ansicht hieronder is van 1935, toen het luchthavengebouw werd geopend. Dat was een ontwerp van Dirk Roosenburg (die ook architect was van veel Philips-gebouwen, waaronder de Witte Dame).

Gelukkig overleefde het luchthavengebouw de bombardementen van de oorlog en na een periode van leegstand en verval kreeg het de status van Rijksmonument en werd mooi opgeknapt. Het is nu informatiecentrum van de nieuwe Vinex-wijk Meerhoven.

Meer over het luchthavengebouw: klik

Vliegveld Welschap

2009-07-10T15:54:00.004+02:00

Het is 100 jaar geleden dat er voor het eerst in Nederland gevlogen werd. Op de heide bij Etten-Leur maakte aviateur graaf de Lambert in 1909 een eerste korte vlucht.
Overal in het land volgden vliegdemonstraties. In 1911 zou Jan van Bussel met zijn Blériot eendekker in Woensel een paar keer de vliegkunst demonstreren. Op het terrein van de schietvereniging Prins Hendrik nabij de Woenselsestraat maakte hij een aantal korte vluchten (ca. 5 minuten in de lucht) op de driedaagse Groote Vliegdemonstratie (13-15 augustus 1911).

Vanaf 1919 werden er stappen ondernomen om een vliegveld bij Eindhoven aan te leggen. Autohandelaar Van der Meulen wou zelfs een geregelde vliegdienst Eindhoven - Londen opzetten.
Als locatie voor het vliegveld viel het oog van B en W aanvankelijk op een terrein bij de Mispelhoefweg in Acht. Later dacht men aan een stuk heide tussen de Leender- en Heezerweg of een terrein bij de IJzeren Man in Tongelre. De gemeente schakelde in 1922 een externe adviseur in, en wel Albert Plesman. Die vond de terreinen te klein en hij gaf de voorkeur aan een stuk ontginning van de Strijpse heide achter het gehucht Welschap. Hij adviseerde er een groot recreatiegebied van te maken, inclusief sportvelden, paardenrenbaan en racebanen voor motoren. Ook adviseerde hij om Anton Philips bij de plannen in te schakelen.
Het was een prachtig plan van Plesman en de gemeente ging aan de slag. Maar helaas, toen alles op een rijtje werd gezet, schrok de gemeente toch van de kosten en ze probeerden die zo veel mogelijk op Philips af te wentelen. Dat zag de fabrikant natuurlijk niet zitten en de plannen om een vliegveld in Eindhoven aan te leggen gingen de ijskast in.

Pas in 1932 zou het Eindhovens vliegveld er komen. In het kader van de werkverschaffing werd op de plaats die in 1922 al was gekozen, de Strijpse heide, het vliegveld Welschap aangelegd.

Het tegenwoordige Eindhoven Airport ligt inmiddels een stukje verder naar het westen. Waar vroeger de vliegtuigen taxieden ligt nu een Vinex-wijk. Op de foto van 1935 staat de nieuwe Fokker Arend AH-AJA voor het luchthavengebouw.
Zou ik van dezelfde locatie als waar de fotograaf in 1935 stond, een foto willen nemen, dan zou ik in een huiskamer aan de Zandreiger in Meerhoven moeten gaan staan. Ik ben dus maar voor die huizen gaan staan en dat leverde onderstaande foto op.

De gegevens over de Eindhovense luchtgeschiedenis zijn ontleend aan het artikel "Luchtvaart in Eindhoven 1905-1930" van J. Spoorenberg, gepubliceerd in 't Gruun Buukske, 18e jaargang nr. 3, 1989.

Elzentlaan 27

2009-07-04T21:48:00.004+02:00

Op de foto uit 1927 misschien wel het mooiste huis aan de Elzentlaan. Het werd in 1924 gebouwd in opdracht van tabakshandelaar N. M. A. van Bakel.
De Elzentlaan was toen nog maar net geplaveid. Aan de kant van de Joriskerk stonden nog wat oude werkmanshuisjes. De graslanden richting Dommel werden geleidelijk het met villa's volgebouwd.
Het kavel rechts (Elzentlaan 29) ligt nog braak, hier zou in 1928 door textielfabrikant Walter van Lotringen worden gebouwd. De linker buurman (Elzentlaan 25, 1924) -het huis waar de boerenkar (schillenboer?) voor staat- was J. Berkvens, een leraar aan het St. Joriscollege. Nog verder ligt de tweekapper nummer 21-23, waar o.a. sigarenfabrikant F.W.A. Vissers woonde, en Elzentlaan 19 (met hoog puntdak, 1926) van bankdirecteur E.J.M. Raijmakers.

Na de oorlog treffen we in dit deel van de straat veel doktoren als bewoners aan. Die konden zich zoiets nog veroorloven. Tegenwoordig komen er hier meer kantoren.
Op dat mooie grote huis nummer 27 zat dokter Bokelman, daarna werd het Van Overveld, een personeelskeuzebureau.
Hoe mooi dat huis ook is, het is (nog?) geen monument. Dat geldt wel voor de buurman op 29, dat is zelfs rijksmonument. Het zal wel komen doordat de architect naam maakte, maar echt mooi is het niet (klik en vergelijk, wat mij betreft een nogal protserig opgezet pand met een weinig harmonieuze combinatie ronde en rechte patronen). Op 29 zaten omstreeks 1980 accountants, tegenwoordig projectontwikkelaars.

Op 19 zat in de periode 1950-1975 dr. A. Tillema, een oogspecialist. Tegenwoordig zit hier Dr. P. Klitsie, die, hoewel afgestudeerd huisarts, toch een aanhanger van de kwakzalverige onzin van de oneindige verdunningen van de homeopathie is. En dat helpt niet, zo kan ik getuigen uit eigen ervaring toen zijn behandeling bij mijn dochter een lelijke ontsteking opleverde ("ja, dat is goed, het moet er eerst uitkomen"), die uiteindelijk alleen door mijn alsnog ingeschakelde reguliere huisarts genezen kon worden. Nee, nooit meer homeopathie sindsdien!

De Oudste Toren

2009-06-29T21:03:00.003+02:00

Er is maar een echt oude kerk in Eindhoven, en dat is eigenlijk ook de mooiste. Hoewel, kerk? Het is alleen maar maar een toren.

Die oude kerk van Woensel stamde uit de 14e eeuw. Met de zeer hoge torenspits was het een markant herkenningspunt in het uitgestrekte akkerland. Maar die 63 meter hoge toren in het open land was ook kwetsbaar voor storm en noodweer en op 9 november 1800 was het goed raak. De torenspits stortte in en het schip werd zwaar beschadigd.

Van herstel van het schip werd afgezien. De kerk was nog maar net terug in bezit gekomen van de katholieke kerk en die koos voor de goedkopere optie om terug te vallen op de oude schuurkerk aan de Woenselsestraat, waar de katholieken tot 1795 noodgedwongen tijdens de protestantse overheersing dienst hadden gehouden. Het schip van de oude kerk werd gesloopt.
De toren werd wel hersteld. Die toren had meer dan alleen een religieuze functie en herstel kwam op rekening van de 2150 inwoners van de toenmalige gemeente Woensel. Wel werd er bezuinigd: de nieuwe torenspits reikte veel minder hoog en de toren van 1801 reikte nog maar tot 43 meter.

Een jaar of vijftig geleden lag de toren nog steeds midden in de velden. Een mooi gezicht.
Daarna begon Eindhoven dit Woenselse akker- en heideland vol te zetten met die smakeloze flats en rijtjeshuizen van de jaren zestig.
De toren is wel gespaard, maar hij ligt er tegenwoordig eigenlijk maar vreemd en verloren bij, zo weggemoffeld achter de flats van de rondweg.

In 2003 is er uitgebreid archeologisch onderzoek rond de toren verricht. Ze vonden de resten van de fundamenten van de oude kerk uit de 14e eeuw en verder veel skeletten, waaronder een bijna twee meter lange "Reus van Woensel" van omstreeks het jaar 1100.

Het mooie pand Wijsmuller op het Wilhelminaplein

2009-06-26T15:17:00.009+02:00

In een eerdere aflevering hadden we hier de westzijde en de oostzijde van het Wilhelminaplein. Nu dan de lens gericht op de zuidkant.
De oude ansicht is van 1906. Het plein is nog niet eens geplaveid. De huizen waren nog maar net gebouwd. Voor het hoekhuis met het vreemde afgeknotte hoektorentje ga je de de Prins Hendrikstraat in. Even verderop is een opening tussen de huizen. Dat komt omdat de tussenliggende woningen (tegenwoordige huisnummers 12-13-14) pas in 1912 zouden worden gebouwd.

Aan de zuidzijde van het plein staan slechts twee huizen. Links, aan de ingang van de St. Catharinastraat ligt huisnummer 16, een groot pand gebouwd door architect Kooken.
En rechts (Wilhelminaplein 17) zien we een kast van een huis. Zo op het eerste gezicht, met die twee erkers op de verdieping, zou je denken aan een dubbel woonhuis, maar nee dit is echt één woning op een forse kavel. Dit is in 1905 gebouwd voor gemeentesecretaris P.M. van Vorst. Het is goed mogelijk dat architect Kooken ook dit pand bouwde. Later, ongeveer van 1925-1940 heeft hier E.A. Wijsmuller gewoond, een accountant die daarnaast al die tijd voor de A.R.P. in de gemeenteraad zat.

De villa van Wijsmuller is natuurlijk al lang een kantoorpand. Rond 1980 zetelde er de Nederlandse Accountants Maatschap. Daarna kwamen er reclamejongens (eerst Korteweg en nu Frontaal).
Gelukkig is het meer dan 100-jarige pand nog helemaal gaaf en het heeft pas onlangs (18 maart 2009) de status van gemeentelijk monument gekregen.

Buurt Oude Gracht in Woensel

2009-06-17T13:37:00.007+02:00

De woonbuurt Oude Gracht werd begin jaren 60 aangelegd. Heel Woensel werd met dit zelfde soort rijtjeswoningen volgebouwd.
Deze huizen aan de Didolaan zijn van 1960-1964. De ansicht is van 1966.

De bewoners lijken toen niet overdreven rijk te zijn geweest: er is maar op één dak een tv-antenne te zien (update: lees commentaar Robert hierover) en er staat maar een enkele auto voor de deur. De opel rechtsvoor hoort bij een huis aan de Pygmalionstraat die daar naar rechts loopt. Het dafje links zal wel horen bij een van de flats aan de Creonlaan waar de fotograaf met zijn rug naartoe staat.

Anno 2009 ziet het er heel wat groener uit. De straat staat vol geparkeerde auto's. De speeltuin in het plantsoentje is onlangs (2006) opgeknapt.

De huizen zien er nog goed onderhouden uit. Zo'n fantasieloze rijtjeswoning in de Didolaan moet tegenwoordig nog ruim twee ton opbrengen. Je zit daarvoor wel in een ruim opgezette woonbuurt en dichtbij het stadscentrum en de natuur.

Kanaalstraat 1921

2009-06-14T14:04:00.006+02:00

Een ingekleurde ansicht van 1921 laat de Kanaalstraat zien.
Uiterst links de tabaksfabriek Mignot & de Block. De fabriek werd in 1969 Philips Morris en is omstreeks 1980 gesloopt. De mooie hoge bomen zouden al snel (1925) worden gerooid. Aan het eind van de straat ligt de villa Craayenhof aan de Vestdijk (1950 afgebroken). Rechts, voor de Paterskerk, het hoofdgebouw van het Augustinianum.

Tegenwoordig ziet de Kanaalstraat er niet meer uit als de vredige laan van bijna 100 jaar geleden. Het is het een wat rommelig, onsamenhangend geheel geworden.
De tabaksfabriek is vervangen door het ronde kantoor van de Lage Landen. Op de plaats van Craayenhof kwam het hotel Cocagne, later Dorint, nu Sofitel geheten.
Aan de rechterzijde is het hoofdgebouw van het voormalige Augustinianum nauwelijks meer te zien door de in 1924 toegevoegde vleugel (zie ansicht 1930).

Nieuwstraat

2009-06-10T20:24:00.004+02:00

De meeste straten in het stadscentrum waren er al in de Middeleeuwen. Maar de Nieuwstraat werd pas honderd jaar geleden aangelegd. Een nieuwe directe verbinding tussen het Stationsplein en de Markt, waardoor je geen grote omweg meer te hoefde maken als je naar het station wou gaan. Een brede straat met grote huizen, waar enkele respectabele ondernemers nering hadden.

De ansicht is van 1934, een uitgave van Jeco.
Rechts op de hoek met de Markt zien we een winkel met een opvallend reclamebord voor Henckels Staalwaren (messen en scharen). Verder naar achteren (het ronde uithangbord) een lunchroom (banketbakker Van Leest, denk ik).
De grote hoekwinkel links was de kledingzaak van Brackel. In 1934 was er tijdelijk het Kousenhuis gevestigd. Het hekje voor de winkel is een bruggetje over de Gender. Veel water zal er niet meer gestroomd hebben, maar via deze weg werd het riviertje van oudsher door de stad naar de Dommel geleid.

De onderste foto is de kerstsfeer in de Nieuwstraat anno 2008.
Waar vroeger het Genderbruggetje was, is nu de Hermanus Boexstraat aangelegd. Net als de Nieuwstraat eigenlijk, ook een nieuwe directe verbinding van Markt en Station.
Alle oude bebouwing aan de linkerzijde van de Nieuwstraat is weg, een gevolg van oorlogsschade. Aan de rechterzijde is er nog een enkel pand dat er in 1934 ook stond, maar dat valt nauwelijks op tussen alle nieuwe etalages.

De kleermaker onder Den Top

2009-06-05T22:50:00.006+02:00

Dit is waar de Gestelsestraat op de Hoogstraat uitkomt. De bovenste ansicht is van omstreeks 1937, de onderste foto van 2008. De fotograaf staat op het trottoir voor het Rozenknopje en kijkt richting centrum.

Uiterst rechts, Gestelsestraat 1, zien we de winkel waar anno 1937 de E.H.W.O. Waschmachinen Maatschappij was gevestigd. In de etalage is een serie uitwringapparaten te zien. Het winkel/woonpand werd in 1927 gebouwd in opdracht van timmerman W.A. van Hout, die een paar deuren verderop woonde. Veel later (vanaf 1980) zat hier dameskapper Jos en Cokkie Hopman en onlangs heeft er zich grafisch-ontwerpbedrijf Volle Kracht gevestigd. In de rechterhelft van het winkelhuis (niet in beeld) zit de bekende bloemboetiek van Ton Welp.

Prominent op de foto staat het hoge huis op de hoek Hoogstraat/ Gestelsestraat. Hoogstraat 53 is het adres, bouwjaar 1929. Hier zat anno 1937 G. Spierer, tailleur. Die heeft er lang gekleermakerd, want nog in 1975 heette het hier G. Spierer en Zoon. Daarna heeft er even een kunsthandel Colinda gezeten en vanaf 1985 vestigde zich er weer een kleermaker. Deze man, Bahadoer, ongetwijfeld een Indiër, zit er nog steeds. De winkel heet "de Goede Schaar". Als je er passeert zie je hem in zijn etalage met naald en draad nijver in de weer. Prachtig dat zo'n handwerkmannetje op zo'n strategisch punt nog steeds zijn beroep uitoefent.
Boven de kleermaker is het een studentenhuis. Medio jaren negentig heette het hier volgens het telefoonboek studentenhuis "Den Top". Ook heb ik als huisnaam "Het Hoogtepunt" gehoord.

Aan de linkerzijde van de straat een rij woningen en winkels. Halverwege is op de kaart van 1937 "Slagerij" te lezen. Dat was slager Jos van Tuijn die er heel lang gezeten heeft. De winkel met mooie oude etalage staat er nog steeds en is zelfs monument. Het uithangbord van de slager, een vet varken, is nog opvallend aanwezig, al wordt er tegenwoordig tweedehands kleding verkocht ("Second Floor").

De doorlopende woningrij van 1937 werd in 1962 onderbroken door de verbinding die tussen Edenstraat met Mauritsstraat werd aangelegd. Op de hoek is onlangs een opvallend pand met een hele gevel van zonnepanelen neergezet.

De overburen van PSV - Frederiklaan(3)

2009-05-29T21:30:00.004+02:00

Dit is dan de derde foto van de Frederiklaan. Dit is het beginstuk. Linksvoor (Frederiklaan 1) is een sigaren- en tabakswinkel. Daarnaast zijn het gewone woonhuizen, met op de volgende hoek weer een winkeltje. Op de ansicht van 1926 is niet te ontcijferen wat er daar toen zat, maar volgens het adresboek zou dat slager J.J.H. Veugelers moeten zijn geweest.
De woningen zijn omstreeks 1915 als een van de eerste woningen van Philipsdorp gebouwd. Een wijk voor het personeel van de gloeilampenfabriek. Aan de overzijde van de straat lag het veld met de houten tribune waar de Philips Sport Vereeniging voetbalde.

Nu ligt daar tegenover de Frederiklaan nog steeds het veld van PSV. Het stadion is inmiddels tot dicht op de woningen genaderd. Best wel uniek dat we nog zo'n stadion in de woonbuurt hebben. Dat ze het maar niet verplaatsen naar een grauw industrieterrein of buitengebied!

Op de weg is de middenberm met bomen verdwenen. Frederiklaan zou in Frederikstraat kunnen worden omgedoopt.
Het pand vooraan, Frederiklaan 1, is een kantoortje geworden. De volgende huizen zijn nog steeds woonhuizen en nummer 11 is, na nog lang een slagerij (Van Rijt, Van der Heijden) te zijn geweest, nu een hobbywinkeltje.

Qua indeling: op de hoek een winkel, daartussen woonhuizen en aan de overkant het voetballen, is hier in bijna 100 jaar dus eigenlijk niets gewijzigd.

Frederiklaan halverwege

2009-05-25T21:27:00.005+02:00

In een vorige aflevering kwam een foto van het eind van de Frederiklaan aan bod. Dit is dezelfde straat halverwege.
De ansicht is van 1922. De fotograaf staat op de kruising net voorbij waar tegenwoordig de fontein voor de ROC-school is. Het huis linksvoor (Frederiklaan 60) is het hoekhuis met de Essenstraat (richting Glaslaan), rechtsvoor ligt Frederiklaan 141, het hoekhuis met de Iepenlaan. De woningen zijn hier omstreeks 1916 neergezet.
In de verte ligt het Philips sportpark: het voetbalveld van PSV met in 1922 een kleine houten tribune en veel groen eromheen. Maar het ligt te ver om op de ansicht goed zichtbaar te zijn.

De brede bomenrij die de laan in tweeën deelde, is inmiddels verdwenen. Het trottoir is nu, met name aan de rechterzijde, veel breder. Op de kruising is een (volgens een recente Digipanel-enquête) vrij overbodig verkeerslicht gekomen.
Aan de horizon steekt de bebouwing bij het Philips stadion er bovenuit.

Sloop van de Dahliastraat

2009-05-15T14:28:00.007+02:00

Soms kom je precies op het goede moment als je de nieuwe situatie van een oude ansicht wil fotograferen.
Ik was al eens in de Dahliastraat geweest, zie foto (inmiddels gesloopte) poortgebouw. De straat was toen nog grotendeels bewoond, een paar eerste bewoners waren al vertrokken. Enkele maanden later waren bijna alle ramen dichtgetimmerd. En de derde keer dat ik er kwam, 27 april 2009, waren de slopers van A. Jansen net aan de gang. Het was precies het juiste moment voor een foto van de het straatstuk van de ansicht van 1930. De helft van de huizen stond er nog, de andere helft was plat gegooid en de slopers waren volop in actie om de boel af te voeren. En het was goed fotoweer.

De Dahliastraat (destijds ook wel als Daliastraat geschreven) werd grotendeels in 1921 aangelegd. Op de bovenste foto zien we rechtsvoor Dahliastraat 21, het huis linksvoor is Dahliastraat 22. Aan het eind komt de straat uit op de Violierstraat.
Het was echt een straat in een arbeidersbuurt. In 1930 vermeldt de adresgids in dit stuk straat een sigarensorteerder, metselaar, lampenist (= lantaarnaansteker), fabrieksarbeider, machinist N.S., letterzetter, glasblazer en sigarenmaker.

Op de onderste foto is de Violierstraat verdwenen. Die was al medio 2008 gesloopt. Wat je nu aan het eind van de straat ziet, is de achterzijde van Roostenlaan 50 en 52.
De linkerzijde, Dahliastraat 10-22 is net gesloopt. Aan die kant staat alleen het blokje 2-8 nog overeind. De sloop van de rechterzijde zal niet lang op ziich laten wachten.

Toch is het jammer dat ze al deze sociale woningbouwcomplexen uit begin vorige eeuw slopen. Ze hadden toch wel een aantal kunnen opknappen en er bij voorbeeld bejaardenwoningen van kunnen maken? Lekker gezellig knus wonen zo voor die oudjes.

Verborgen villa in de Elzent

2009-05-10T14:03:00.007+02:00

Een ansicht van eind jaren dertig met als titel "Elzentpark" laat een imposante villa aan het water zien. Ik herkende het huis niet direct. Waar was die foto precies genomen?
Aan de hand van het water en de brug op de achtergrond bleek het niet moeilijk de locatie te achterhalen. Die brug verbindt de Paradijslaan met de Elzentlaan en dat huis staat er nog steeds. Eigenlijk zijn het drie woningen onder een dak. De driekapper¹ herbergt de adressen Paradijslaan 76-78-80.
De foto is genomen vanuit de Jacob Catslaan. Ik kom hier bijna dagelijks langs en toch herkende ik het huis niet. Dat komt doordat het er nu helemaal dichtgegroeid is.

De huizen werden in 1927 door architect Louis Kooken gebouwd. De architect was feitelijk de buurman, hij woonde op Paradijslaan 74².
In de nieuwe woningen vestigden zich H. de Jong, chef tekenaar, mr. W.M.M. Hekking, advocaat en mr. F.J.F. Claessens, bankdirecteur. Het zijn grote woningen. Bij de families Hekking en Claessens woonden tevens de dienstbodes in, respectievelijk (in 1934) juffrouw M. Segers en A. Peters.
Walter Hekking was een vermaard advocaat die later verhuisd is naar de Pauwlaan 24.
Frans Claessens, directeur Boerenleenbank, was pas gehuwd toen hij hier kwam wonen en is later verhuisd naar de De Genestetlaan 11.

Het huis is nu niet meer te zien door de hele jungle ervoor. Zelfs in de winter (toen onderste foto werd genomen) zie je door het woud van takken praktisch niets van de woning. Hoog tijd voor een goeie snoeibeurt. De monumentale 80-jarige beuk die er staat, moet natuurlijk wel blijven, maar met alle wildgroei weg krijgen de bewoners weer een zonnige kijk op de wereld, en wij op hen.

Noten:
(1) de achterzijde van de driekapper is hier trouwens al eens eerder te zien geweest op een andere ansicht.
(2): destijds had dit adres huisnummer 26, de driekapper was toen Paradijslaan 28-32.

Woenselse Markt

2009-04-29T14:41:00.004+02:00

De Woenselse Markt werd pas omstreeks 1905 aangelegd. Op een tot dan toe open gebied, de "Woenselsche Akkers", kwam het marktplein. Centraal gelegen ten opzichte van de verspreide bebouwing van Woensel, met aan de zuidkant de stadse bebouwing van Fellenoord en aan de noordkant de meer agrarische dorpskernen Kroonhoef en Broek.

De ansicht boven is van 1962. De Woenselse Markt is door bomen omzoomd en de beklinkerde vlakte is leeg. Er staat een grote kiosk. Rechts op de achtergrond de Petruskerk, die in 1875 als nieuwe, centraal gelegen kerk voor de gemeente Woensel was gebouwd.
De onderste foto is van 2008. Bomen en kiosk weg en één grote parkeerplaats.

Weer een poortgebouw om te slopen

2009-04-26T09:35:00.004+02:00

In de jaren 1920-21 werd in Stratum de eerste fase van de Bloemenbuurt gebouwd. Er werden zo'n 500 sociale woningen opgeleverd rond het Bloemenplein, Leostraat en Varenplein. Opdrachtgever was de Vereniging Volkshuisvesting, de non-confessionele, met hulp van Philips in het leven geroepen woningbouwvereniging.
Nu, bijna een eeuw later, gaat dit allemaal gesloopt worden.

In al die tijd lijkt er weinig veranderd te zijn als je de foto's vergelijkt.
We staan in de Dahliastraat en kijken door het poortgebouw richting noord. Achter de volgende poort bevindt zich de Varenstraat en nog verder op de achtergrond kunnen we door de volgende poorten de Leenderweg zien.

De woningen op de voorgrond zijn Dahliastraat 38 en Dahliastraat 36. Op nummer 36 (rechts op de foto) woonde huisschilder P.L.J. van der Voort. Zijn zoon Peter (1916) werd een bekende Eindhovenaar. Peter jr. werkte bij Philips als journalist/ schrijver en was daarnaast zeer actief in het cultureel en maatschappelijk leven. Hij publiceerde dichtbundels maar werd vooral bekend door zijn politiek werk. In 1953 (hij woonde toen nog steeds hier in de Dahliastraat 36) had hij met zijn eigen partij de Katholieke Democraten, een afsplitsing van de KVP, in de gemeenteraad maar liefst drie zetels veroverd. De partij hield stand in de raad tot 1978 en heeft in die tijd veel goed werk verricht. Van der Voort kantte zich tegen dwaze verordeningen, zoals het niet-gemengd zwemmen of het verbod op de aanwezigheid van twee mannen in een stilstaande taxi. Hij redde de Genneper Watermolen en de Lambertuskerk in Gestel van de sloop door ze op de monumentenlijst te laten plaatsen.

De onderste foto is van zomer 2008. Inmiddels (april 2009) zijn de woningen hier dichtgetimmerd en is de asbestreiniging aan de slag gegaan. De sloop kan spoedig gestart worden en weer zal Eindhoven een aantal van die karakteristieke poortwoningen verliezen die de sociale woningbouw van de stad zo kenmerkten.

Het Jan van Hooffstraatje

2009-04-18T16:59:00.005+02:00

De Jan van Hooffstraat is maar een kort straatje dat de Markt met de Rechtestraat verbindt. Vanaf de Markt had je er vroeger een aardige kijk op het stadhuis.
Al sinds 1554 stond daar het Eindhovens stadhuis. Een mooi statig monument. Maar medio 19e eeuw liet men het laat-middeleeuwse gebouw expres vervallen om het te kunnen slopen en vervangen door iets wat men toen mooier vond. In 1869 werd het nieuwe stadhuis gebouwd en je zou denken dat de architect Anton Pieck is geweest. Een tamelijk kitscherig versierd neo-middeleeuws maaksel. Tot 1930 bleef de gemeentesecretarie hier zitten, daarna verhuisden ze naar de Stratumsedijk. Het verdriet was groot toen het voormalige stadhuis aan de Rechtestraat in 1967 werd gesloopt. Men had bedacht dat de Jan van Hooffstraat moest worden verlengd om te verbinden met de Keizersgracht.

Op deze ansicht van 1924 staat dat stadhuis nog te pronken. Links op de hoek van de Rechtestraat ligt de ijzerhandel en wapenwinkel (voor de jacht) van de gebroeders Raijmakers. Ervoor, Jan van Hooffstraat 3 (het donkere, lage pand met de fietsen tegen de stoep), daar woont de weduwe van goudsmid van Grinsven. Daarnaast, Jan van Hooffstraat 1 (het lichtere, lage pand voor de straatlantaarn) is rijwielhandel "De Concurrent" van W. Bodar. Aan de overzijde (Jan van Hooffstraat 2) zit de sigarenwinkel van Van den Broek. Rechts op de hoek (Markt 25) is de grote winkel Magazijn St. Joseph van H. Kempen-van Lierde.

Tegenwoordig is hier alleen het geveltje van het hoekpand Rechtestraat 27 als herkenningspunt van overgebleven. Een echt zoekplaatje om het op de foto van 2009 te ontdekken. Raijmakers heeft hier nog tot omstreeks 1995 zijn messen en ijzer verhandeld. Daarna heeft er even herenmode Trenti gezeten en nu is het van Vodafone.
Aan de linkerzijde van de Jan van Hooffstraat zaten de afgelopen decennia modezaken Jeans Machine en Damart, tegenwoordig is het La Ligna. Ervoor een etalage van Forecast (ook kleding). Het grote uithangbord S duidt op Schroevers, die erboven op de hoek school houdt.
Op de plek van het stadhuis is nu de schoenenzaak Van Woensel, die eerst op de tegenoverliggende hoek zat.
Aan de rechterzijde is het mooie pand van Magazijn St. Joseph helaas verdwenen. Wat mij betreft een groter verlies dan dat stadhuis. Het werd ook gesloopt door Broek en Bakema en nu staat er een monstrum van nieuwbouw (Jan van Hooffstraat 8) met een al even lelijke naam: kantoorgebouw Marktstaete. Rond 1990 werd van hieruit overigens de "Getuigenis van Gods Liefde" verkondigd.
En heel toevallig, juist toen ik stond te fotograferen kwam stadsprediker Arnol Cox hier langskarren. Hij rijdt rechts op de foto, in het wit.

Mensfort en Judas Taddeus

2009-04-15T15:41:00.003+02:00

De foto boven is de nog jonge buurt Mensfort. Aan de Jan Heynslaan staat de door de Voorburgse architect Hans Koldeweij in 1961 ontworpen kerk. De Judas Taddeuskerk, rechte muren met een toren om te laten zien dat het geen sporthal of school maar een heuse kerk was. Bewoners van de huizenrij rechts, Van der Werffstraat 33-45, gebouwd eind jaren 50, hebben het uitzicht vanuit hun woonkamer misschien maar matig gewaardeerd.

De kerk heeft het niet kunnen bolwerken en is in 1998 alweer gesloopt. Er voor in de plaats kwam in 2002 een appartementencomplex, 36 koopwoningen met een gemeenschappelijk glazen atriumoverkapping. Op de begane grond kwam een Edah-winkel.
Om nog de herinnering aan de gesloopte kerk levendig te houden kreeg het plein de naam Judas Taddeusplein en de glas-in-lood kerkramen (van Johan Lennarts) kregen een plaatsje in het atrium van de flat. Het oude hoofdaltaar, een groot blok natuursteen, staat nu met het doopvont als een sculptuur op het plein voor het appartementencomplex.

Meidoornplein - Eindhoven's kleinste pleintje

2009-04-07T21:14:00.005+02:00

Het Meidoornplein is absoluut het kleinste pleintje van Eindhoven. Het meet slechts 130 meter in de omtrek. Het pleintje is onderdeel van Drents Dorp, de huizen werden door Philips in 1927 gebouwd.
De oude ansicht is van 1930 naar een foto van A. van Beurden. Het pleintje is nog kaal en leeg. Aan het einde verlaat je via de Meidoornstraat de bebouwde kom. Achter de bomen kom je bij de bedrijfsterreinen van Philips aan de Zwaanstraat.
Op het pleintje poseren wat bewoners. Kinderen met een kinderwagen, moeders en twee mannen die er wat suffig bij staan.

Wie woonden hier zoal? Het adresboek van 1934 geeft antwoord.
Het linker hoekhuis (Meidoornplein 13) werd bewoond door W. Posthumus, leraar. Het huis met puntgevel aan het eind van het plein waarachter de bomen beginnen (Meidoornstraat 13) was van F. Keller, gereedschapsmaker. In het huis ervoor (Meidoornstraat 15) woonde A.H. Ragas, fabrieksarbeider. Dan op Meidoornstraat 17 (waar een man de deur in gaat) P. Brouwer, onderbaas. Het volgende huis, met een naar voren springende gevel is Meidoornplein 1, daar woonde H. Nederveen, leraar. Dan, met in de deuropening een vrouw, Meidoornplein 2, de woning van P. de Man, administrateur. De volgende twee huizen, zijn huisnummer 3 van calculator H.J. Bongers en 4 van W. Vos, die als beroep 'baas' opgaf. Tenslotte het huis uiterst rechts, Meidoornplein 5, op de hoek met de Vuurdoornstraat, werd bewoond door A. Stab, constructeur.
Als je op de beroepen afgaat, mocht je dit toen zeker niet als een arbeidersbuurtje classificeren! En als je op de achternamen afgaat woonden hier nauwelijks Drenthenaren of Groningers.

Het pleintje is niet altijd kaal gebleven. Zo was er anno 1976 een fleurig bloemenperkje op het plein (RHCE-foto).
Dat bloemperkje is inmiddels weer weg en er staan nu een paar boompjes (wellicht meidoorns?!), een speeltoestel en verder is het parkeerplaats. Een van de buurtbewoners heeft er zijn blinkende zwarte Jaguar gestald.
De Meidoornstraat is verder uitgebouwd met een rijtje woningen, de huisnummers 1-11 gebouwd in 1950-54, op de plaats waar anno 1930 de bomen stonden.

Ik vraag me af welke toekomst dit pleintje te wachten staat als de integrale wijkvernieuwing over een paar jaar ook dit deel van Drents Dorp gaat opknappen, herbouwen en/ of reconstrueren.

Kerk Ploegstraat (2)

2009-04-04T16:18:00.005+02:00

Eerder (link) had ik een foto van de Heilig Hartkerk aan de Ploegstraat/ Gestelsestraat met daarbij de opmerking dat aan de entree van de kerk in 1953 een nogal lelijk toegangsblok van steen en glas werd voorgezet. Op deze foto van de zijkant zie je goed hoe die aanbouw afbreuk doet aan het oorspronkelijke ontwerp van Dom Bellot.

De bushalte voor de kerk op de foto rechts is net voorzien van een nieuw plaveisel. De stoep werd iets verhoogd, met de bedoeling om het 'toegankelijker' te maken voor de oudjes. Zo willen ze alle haltes in de stad opnieuw gaan inrichten. Toegankelijkheid, het mag wat kosten.
De oude huisjes aan de Ploegstraat zijn sinds lang verdwenen. Ervoor in de plaats kwam een bungalow voor de pastoor. In de voormalige pastorie, links op de foto, zit tegenwoordig het bureau van FIOM, een hulpverleningsorganisatie.

NS-station Eindhoven

2009-04-01T20:09:00.004+02:00

Voor de verandering eens een interieur.
Het nieuwe NS-station stamt uit 1956, een ontwerp van Van der Gaast.
De ansicht is van 1959. Ziet er nog net zo uit als nu, dacht ik aanvankelijk. Maar als je goed kijkt is er toch wel wat veranderd in 50 jaar.

Er is flink aan het interieur gesleuteld. De galerij op de 1e etage is verlengd, balies verhuisd, plafond aangekleed, de kantoorruimtes verbouwd. En die karakteristieke stationsweegschaal staat er ook niet meer.
Maar nog steeds best een mooie ruimte.

Witgekalkt kan soms ook mooi zijn

2009-03-24T21:42:00.006+01:00

Ik heb een aantal foto's gelabeld als witkalkziekte. Dat zijn afschrikwekkende voorbeelden van wat er kan gebeuren als je een pand wit verft. Het huis valt dan uit de toon in het straatbeeld: schreeuwerig wit tussen het gedistingeerde bakstenenrood van de buren.
Maar dat wil natuurlijk niet zeggen dat elk wit huis lelijk is. Er zijn hele mooie, die ook wit moeten zijn en zo ook moeten blijven. Denk maar aan het Witte Dorp van Dudok. Een ander voorbeeld is de tweekapper die aan de Parklaan 44-46 ligt.

Op de ansicht van 1913 ligt de tweekapper er fraai bij en het is nog steeds een lichtpuntje aan de toch al zo mooie Parklaan. Ik weet niet veel van de historie van het pand. Bouwjaar, bewoners, ik moet er naar raden. De woning zal omstreeks 1905-10 zijn gebouwd. De Parklaan was nog maar pas aangelegd, een zandpad met jonge boompjes. In 100 jaar is de tweekapper nog gaaf, bijna onaangetast gebleven.
Naast de tweekapper lag een mooie kasteelachtige villa en verder op de achtergrond 3 grote herenhuizen onder een dak (bouw 1908 door aannemer Th. van der Hurk).
Tussen het kasteeltje en de witte tweekapper zou later de Koekoeklaan worden aangelegd, tussen het kasteeltje en de herenhuizen de Leeuweriklaan.
Bij het boompje aan de rechterkant ligt nu de Reigerlaan.

Inmiddels staan er in dit stuk Parklaan meer huizen. Links op de foto van 2009, voor de witte tweekapper, zie je het grote huis dat dokter Raupp in 1919 liet bouwen. Tegenwoordig zit hier de makelaardij van Vollenbroek.
De drie herenhuizen onder één dak rechts op de oude ansicht zijn er nog steeds, tussen de Leeuwerik- en de Lijsterlaan. Daarin, op hoek met de Leeuweriklaan, woont de huidige burgemeester van Eindhoven, Van Gijzel.
Het kasteelachtige villaatje moet omstreeks 1935 gesloopt zijn (was het dan zo slecht gebouwd?). Er zijn nieuwere (nou ja, wel vooroorlogse) villa's tussen gezet.

In 1913 stonden er 6 woningen op dit stukje Parklaan, en inmiddels zijn het op hetzelfde stuk 11 woningen en 2 zijstraten geworden. Maar nog steeds grote huizen op ruime kavels.

Zonnehoek aan de Lidwinastraat

2009-03-19T09:35:00.003+01:00

Dit is de kleuterschool "de Zonnehoek" aan de St. Lidwinastaat 2. De straat met de huizenrij is de Dionisius de Karthuizerstraat.
Het was een protestants-christelijke school. Ze waren tamelijk strikt in de leer, nogal wat kinderen van gereformeerde ouders kozen voor deze school. De school is in 1951 als een houten noodgebouwtje begonnen, nog voor de huizen in de omtrek gereed waren. Een paar jaar later kregen ze dit mooie gebouwtje. De school hoorde bij de christelijke lagere school aan de Hadewychlaan 3, die om de hoek lag.

In 1972 had de school 85 kleuters, in 1981 nog maar 39. De aantallen leerlingen liepen overal in Eindhoven terug: de naoorlogse geboortegolf was uitgewerkt, het aantal kinderen per gezin daalde. Met de samenvoeging van kleuterscholen en lagere scholen ontstonden de basisscholen. Het scholenbestand in Eindhoven werd gesaneerd.
De CNS (Christelijke) school in de buurt Burghplan verdween, het schoolgebouw aan de Hadewychlaan werd overgenomen door de Stichting de Vrije School.

Tegenwoordig ligt het aardige schoolgebouwtje van vroeger er niet meer zo mooi bij. De voormalige speelplaats, waar in de bovenste foto van 1961 de kleuters volop speelden, wordt nu gedomineerd door een gebouw van twee etages. Dit is er pas onlangs (omstreeks 2002) neergezet. Een tussenbouwsel verbindt het met de voormalige kleuterschool. Het geheel heet nu Korein Kinderplein, wat een instelling voor buitenschoolse kinderopvang is.

Ook op het in 1960 nog braakliggende veldje (linksvoor) is gebouwd. Hier is in de zestiger jaren een gebouw voor de kruisvereniging neergezet. Inmiddels is het met de opgepimpte gevel kantoor voor de stichting Zuidzorg.

Vroeger was het Burghplan een jonge buurt, inmiddels domineert de scootmobiel het straatbeeld.

Augustinianum vleugel in aanbouw

2009-03-14T11:06:00.007+01:00

Deze fotokaart vermeldt op de achterzijde alleen de tekst Fotografisch Atelier P. van Hout (aan de Groote Berg). Het was even puzzelen wat de foto voorstelt. Ansichten-detective Martin Snuverink bleek in staat de locatie te achterhalen: de achtervleugel van het gymnasium Augustinianum aan de Kanaalstraat. Deze vleugel werd in 1917 gebouwd. In de volksmond heette het "de sigarenkist". Rechtsachter steekt de zijkant van klooster Marienhage nog boven de steigers uit.
Hoe de voorkant van de school aan de Kanaalstraat eruitzag anno 1930 is hier te zien.

Het is blijkbaar namiddag en de lessen zitten er op. Schoolkinderen lummelen nog wat na wat op de cour. Ook het werkvolk op de steigers neemt een break. Links lijkt een jongetje in de houding van een keeper te staan, maar bij vergroting blijkt hij een soort tennisracket in zijn handen te hebben. Een soort slagbal dus?

De foto eronder geeft de situatie in 2008 weer. Het klooster is niet meer in beeld nu de vleugel 4 verdiepingen hoog is.
De voormalige cour ziet er troosteloos uit. De krakkemikkige fietsenstalling lijkt gemaakt te zijn van de platen die in 1921 gebruikt werden om de cour tegen vallend materiaal van de bouwwerkzaamheden te beschermen.
Het gebouwencomplex van het voormalige Augustinianum moet maar eens goed opgeknapt worden en dan kan het een pronkstuk worden. De buitenkant is nog grotendeels in oorspronkelijke staat en ook aan de binnenzijde is nog veel moois en oorspronkelijks te zien: hoge gangen, mooie ramen, hout, smeed- en tegelwerk.

Villa Regina aan de Dommel

2009-03-08T20:39:00.003+01:00

Deze ansicht uit 1931 is genomen vanaf de brug over de Dommel aan de Jan Smitzlaan. We kijken op de achterzijde van de pasgebouwde huizen aan de Jacob Catslaan en Poirterslaan. Uiterst links de tweekapper Jacob Catslaan 8-10 (1929). Ernaast is het kavel van nummer 12 nog onbebouwd en vervolgens het grote huis met het hoge dak, Jacob Catslaan 14.
Deze fraaie villa liet de toen 50-jarige koopman Samuel de Jongh in 1930 voor zijn gezin bouwen. Het huis kreeg de naam "Regina", naar zijn vrouw Regina Biedermann. Een decennium lang hebben ze hier gewoond. Inmiddels was het oorlog en dat heeft het joodse echtpaar De Jongh niet overleefd. In 1943 is het echtpaar in Sobibor vergast.
Het huis heeft nog steeds in de gevel de steen met de naam Regina....

De andere huizen die we op de ansicht van 1930 zien: rechts aan het water de tweekapper Poirterslaan 4-6 en met het mansardedak de driekapper Poirterslaan 8-10-12; woningen in 1927 gebouwd. Het kavel Poirterslaan 2 (midden op de foto) ligt nog braak. Daardoor zien we op de achtergrond Poirterslaan 4, en Ruusbroeclaan 18-20 uit 1928. Op nummer 20 woonde het gezin van P. Lindner, directeur van de gelijknamige drukkerij.

Om een vergelijkbare foto te maken, moet je nu in de winter komen, anders zie je door de bomen de huizen niet meer. Inmiddels staan de woningen Jacob Catslaan 12 (1933) en Poirterslaan 2-2A (1931) tussen het rijtje langs de Dommel. Op Catslaan 12 woonde P. Bank, een tekenleeraar aan de gemeentelijke HBS.